Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Amerikan y\u00f6netim sisteminin se\u00e7meni denetleme ve y\u00f6nlendirme g\u00fcc\u00fcnde bir zay\u0131flama g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6nceki ba\u015fkan se\u00e7imlerinde Fil ve E\u015fek partilerinden \u00f6zenle se\u00e7ilen, parti kademelerinde ve Senato ortam\u0131nda defalarca s\u0131nanan, b\u00f6ylece sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcvenilir olduklar\u0131 kan\u0131tlanan adaylar, yanlar\u0131na birka\u00e7 ayk\u0131r\u0131 aday\u0131n da kat\u0131lmas\u0131na izin verilerek yar\u0131\u015f pistine \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r, bir g\u00f6steri d\u00fcnyas\u0131 (show business) olarak i\u015fleyen se\u00e7im kampanyalar\u0131 boyunca Amerikan halk\u0131n\u0131n adaylar\u0131n performans\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmesi sa\u011flan\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Giderek sistem iki aday \u00fczerinde odaklan\u0131r, sonunda ba\u011f\u0131\u015f kampanyalar\u0131 tek bir adaya y\u00f6nlendirilir, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u201cvitrin etkisi\u201d yarat\u0131larak en fazla g\u00f6z dolduran aday konfetiler ve alk\u0131\u015flarla podyuma \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131rd\u0131. Di\u015f macunu reklam\u0131 yap\u0131yormu\u015f gibi s\u00fcrekli s\u0131r\u0131tan, mecburen karizmatik Ba\u015fkan, uluslararas\u0131 Amerikan tr\u00f6stleri ile Pentagon generallerinin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olarak \u201cEstablishment\u201d denilen yerle\u015fik d\u00fczenin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ip \u00f6ylece dururdu.<\/p>\n\n\n\n
Fakat bu sefer durum de\u011fi\u015fik. Salg\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n ve i\u015fsizli\u011fin vurdu\u011fu siyahlar, hispanikler ve yoksul\/g\u00fcvencesiz beyazlar, WASP\u2019la, yani Beyaz-Anglo Sakson-Protestan orta s\u0131n\u0131fla, 1930\u2019lar\u0131n ve 1960\u2019lar\u0131n kriz d\u00f6nemlerini hat\u0131rlatacak kadar sert fakat bu kez tamamen fikirsiz ve programs\u0131z olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldiler. Atlantik\u2019ten Pasifik\u2019e kadar b\u00fct\u00fcn \u00fclkeyi bir \u00f6fke ve korku dalgas\u0131 kaplad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
ABD\u2019de John F. Kennedy ile onun siyah versiyonu olarak pazarlanan Obama d\u0131\u015f\u0131nda gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f b\u00fct\u00fcn ba\u015fkanlar WASP olmalar\u0131na ra\u011fmen, hi\u00e7 biri Amerikan toplumunu Trump kadar keskin hatlarla b\u00f6lmemi\u015fti. E\u011flence d\u00fcnyas\u0131 ve in\u015faat m\u00fcteahhitli\u011finden gelen, \u00f6nceki ba\u015fkanlar gibi sava\u015f kahraman\u0131, Harvard mezunu, CIA \u015fefi, parlak senat\u00f6r vs olmayan bu tuhaf fenomen, ABD siyas\u00ee tarihinde bir ar\u0131za olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve ABD ta\u015fras\u0131n\u0131n, en geri ve \u0131rk\u00e7\u0131 Amerikal\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc oldu. A\u015fina oldu\u011fumuz bir ifadeyle, \u00fclkeyi \u201cAnonim \u015firket gibi y\u00f6netti.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Amerikan halk\u0131 Batman filmlerindeki Joker karakteri gibi g\u00f6be\u011fini hoplatarak dans edip kahkahalar atarken n\u00fcfusun yar\u0131s\u0131n\u0131 tehdit eden tuhaf bir ba\u015fkan aday\u0131 ile ya\u015fl\u0131 adam makyaj\u0131 yapm\u0131\u015f yirmi ya\u015flar\u0131nda bir genci ya da dokunsan da\u011f\u0131l\u0131verecek gibi duran bir mumyay\u0131 and\u0131ran di\u011fer aday aras\u0131nda se\u00e7im yapmaya zorland\u0131. Sistemin siyas\u00ee mutabakat\u0131 sa\u011flayabilecek bir aday \u00e7\u0131karamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n
\u0130tirazlar, yeniden say\u0131mlar ve mahkemelerden sonra ikisinden biri Beyaz Saray\u2019a yerle\u015fecek, ABD\u2019nin doktrin ve politikalar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik olmayacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Sokaklarda toplanan Ku-Klux-Klan bozuntusu silahl\u0131 tosuncuklar ile 1960\u2019lar\u0131n sonunda ortaya \u00e7\u0131k\u0131p kaybolan Kara Panterler \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc and\u0131ran gruplar birbirlerine ate\u015f etmeye cesaret edecekler mi? Sanm\u0131yorum. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmalar, ya\u011fma olaylar\u0131, iti\u015fmeler olabilir fakat b\u00fcy\u00fck kaos, hatta i\u00e7 sava\u015f bekleyenler yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6receklerdir. K\u00f6kl\u00fc kurumlara dayanan sistemin bask\u0131 ayg\u0131tlar\u0131yla birlikte ikiye b\u00f6l\u00fcn\u00fcp \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131, Kuzey-G\u00fcney Sava\u015f\u0131 (1861-1865) gibi bir kap\u0131\u015fma m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. ABD\u2019de en az\u0131ndan, Biz \u0130ncil\u2019e de\u011fil \u201cAnayasa\u2019ya ba\u011fl\u0131y\u0131z,\u201d diyen bir Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 var. (Asl\u0131nda her \u00fclkeye biraz asker\u00ee vesayet laz\u0131md\u0131r, aksi h\u00e2lde anayasay\u0131 kriz zamanlar\u0131nda kim muhafaza ve m\u00fcdafaa edecektir?)<\/p>\n\n\n\n
ABD\u2019nin k\u00fcresel stratejisi de de\u011fi\u015fmeyecektir. Rusya-\u00c7in yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye, Hindistan ile \u00c7in\u2019i \u00e7at\u0131\u015ft\u0131rmaya, \u00c7in\u2019i Pasifik\u2019ten Rusya\u2019y\u0131 ise Avrupa\u2019n\u0131n do\u011fusundan ve Kafkasya\u2019dan ku\u015fatmaya, ticaret ve enerji yollar\u0131n\u0131 denetlemeye, b\u00f6lgesel sava\u015flar \u00e7\u0131karmaya, Ortado\u011fu\u2019daki 22 devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye, \u0130ran\u2019\u0131 i\u00e7eriden \u00e7\u00f6kertmeye, Suriye\u2019yi b\u00f6lerek bir PKK devleti kurmaya, \u0130srail\u2019e stratejik derinlik kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015facak; Obama G\u00fcvenlik Doktrini\u2019nde (2015) belirtildi\u011fi gibi, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 izleyen \u201cAmerikan liderli\u011fi\u201dni s\u00fcrd\u00fcrmek isteyecektir.<\/p>\n\n\n\n
Burada iki nokta \u00f6nemli. Birincisi, emperyalizm gerekti\u011finde de\u011fi\u015ftirilebilen bir \u201cpolitika\u201d de\u011fildir. Yani emperyalist \u00fclkenin ba\u015fkan\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p \u201cArkada\u015flar, bu emperyalizm \u00e7ok masrafl\u0131ym\u0131\u015f, biz art\u0131k kendi i\u015fimize bakal\u0131m\u201d diyemez. Emperyalizm kapitalizmin bir \u00fcst a\u015famas\u0131d\u0131r; sermaye birikiminin ve tekelle\u015fmenin bir sonucudur. \u0130nsan iradesi bu s\u00fcreci ancak y\u00f6netebilir ve y\u00f6nlendirebilir, tamamen durdurup otar\u015fi benzeri bir yap\u0131ya ge\u00e7emez.<\/p>\n\n\n\n
Hegemonya ise farkl\u0131 bir \u015feydir. Emperyalist g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda el de\u011fi\u015ftirebilir. Mesela \u0130ngiltere\u2019nin ABD\u2019ye yol vererek k\u00fcresel hegemonya m\u00fccadelesinden \u00e7ekilmesi elli y\u0131ldan fazla s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tarih\u00e7i Eric Hobsbawm, \u0130ngiltere\u2019nin ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc do\u011fru bi\u00e7imde de\u011ferlendirdi\u011fini, denizlerde asker\u00ee denetim kuracak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zengin \u00fclkelerin ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 fark etti\u011fini belirtir. Yak\u0131n d\u00f6nem tarihinde ABD\u2019nin \u201cd\u00fcnya hegemonyas\u0131 kurma iddias\u0131 ta\u015f\u0131yan tek \u00fclke\u201d oldu\u011funu s\u00f6yler. Hobsbawm\u2019a g\u00f6re, So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan sonra ABD\u2019nin bu iddiay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, \u201ctehlikeli bir kumar\u201dd\u0131r ve bu \u00fclkenin \u201cyeni bir d\u00fcnya d\u00fczeni kurmaya \u00f6zenmesi\u201d insanl\u0131k i\u00e7in risk ta\u015f\u0131maktad\u0131r (Hobsbawm, Yeni Y\u00fczy\u0131l\u0131n E\u015fi\u011finde<\/em>, Yordam 2007, s. 60)<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi, emperyalist bir g\u00fc\u00e7 silah \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bunun gerektirdi\u011fi teknolojik altyap\u0131n\u0131n rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc tamamen kaybetmedik\u00e7e k\u00fcresel hegemonya m\u00fccadelesinden vazge\u00e7mez. H\u00e2l\u00e2 d\u00fcnyay\u0131 Amiral Alfred Mahan (1840-1914) gibi yorumlayan (\u201cABD\u2019nin savunma hatlar\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya denizlerinden ba\u015flar\u201d) Yankee emperyalizminin \u00c7in\u2019e, Rusya\u2019ya ya da Avrupa\u2019ya bakarken, kendisiyle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febilecek bir askeri g\u00fc\u00e7 potansiyeli g\u00f6rmedi\u011fi, rakiplerine kar\u015f\u0131 \u015fimdilik bir t\u00fcr \u201ccontainment\u201d (\u00e7evreleme, \u00f6nleme) siyaseti ve \u201cdolayl\u0131 sava\u015f\u201d stratejisi izlemekte oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Tehlikeli bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn emperyalistleraras\u0131 payla\u015f\u0131m m\u00fccadelesi esas olarak ABD ile \u00c7in aras\u0131nda, son tahlilde pek \u00e7ok bak\u0131mdan e\u015fitsiz ko\u015fullarda s\u00fcrmektedir; iki g\u00fcc\u00fcn mukayeseli \u00fcst\u00fcnl\u00fckleri farkl\u0131 alanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Emperyal alan\u0131 daralan Rusya elindekini korumaya, kendine jeostratejik n\u00fcfuz alanlar\u0131 yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken; AB da\u011f\u0131lma e\u011filimi g\u00f6stermektedir. T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerin b\u00fct\u00fcn k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lere e\u015fit mesafede durarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumaktan, anayasal rejimini laiklik ve demokrasi y\u00f6n\u00fcnde de\u011fi\u015ftirmekten, teknolojiye dayal\u0131 planl\u0131 bir iktisadi b\u00fcy\u00fcme ve toplumsal kalk\u0131nma \u00e7abas\u0131na giri\u015fmekten ba\u015fka bir alternatifi yoktur.<\/p>\n\n\n\n Yeniden ABD\u2019nin ba\u015fkan se\u00e7imine d\u00f6necek olursak, yarat\u0131lan korku ve krizin bu \u00fclkenin y\u00f6netimini d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc olarak iktidara gelen Fil ve E\u015fek partilerinin h\u00e2kimiyetinden kurtararak yeni partilere yol a\u00e7mas\u0131n\u0131; neoliberalizme, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa ve i\u015fsizli\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden yeni devrimci hareketlerin do\u011fmas\u0131n\u0131; hispaniklerin, siyahlar\u0131n ve yoksul beyazlar\u0131n yeni taleplerle siyas\u00ee yap\u0131y\u0131 zorlamalar\u0131n\u0131 ancak umut edebiliriz. B\u00f6lgesel sava\u015flar\u0131 ve b\u00fcy\u00fck felaketleri d\u00fcnyan\u0131n her yerinde ancak tabandan \u00f6rg\u00fctlenen yoksul ve g\u00fcvencesiz halk kitleleri (prekarya) \u00f6nleyebilir. Her yerde yeni fikirlere, yarat\u0131c\u0131 \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerine ihtiya\u00e7 var. D\u0131\u015far\u0131dan esen sert r\u00fczg\u00e2rlara kap\u0131lmadan, tarihsel form\u00fclleri papa\u011fan gibi tekrarlamadan, kendi kafam\u0131zla d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Veryans\u0131ntv<\/em>, 06.11.2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Amerikan y\u00f6netim sisteminin se\u00e7meni denetleme ve y\u00f6nlendirme g\u00fcc\u00fcnde bir zay\u0131flama g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6nceki ba\u015fkan se\u00e7imlerinde Fil ve E\u015fek partilerinden \u00f6zenle se\u00e7ilen, parti kademelerinde ve Senato ortam\u0131nda defalarca s\u0131nanan, b\u00f6ylece sistem a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcvenilir olduklar\u0131 kan\u0131tlanan adaylar, yanlar\u0131na birka\u00e7 ayk\u0131r\u0131 aday\u0131n da kat\u0131lmas\u0131na izin verilerek yar\u0131\u015f pistine \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r, bir g\u00f6steri d\u00fcnyas\u0131 (show business) olarak i\u015fleyen … <\/p>\n