Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Postmodernizm modern tarihin B\u00fcy\u00fck Anlat\u0131lar\u2019\u0131n\u0131 (Grand Narratives) k\u00fc\u00e7\u00fck, hatta minicik anlat\u0131lara b\u00f6lerek par\u00e7alamay\u0131 ama\u00e7lad\u0131. Ayd\u0131nlanma, Ak\u0131l \u00c7a\u011f\u0131, Milliyet\u00e7ilik, Marksizm, Modernizm gibi b\u00fcy\u00fck anlat\u0131lar\u0131 s\u00f6k\u00fcp ufalad\u0131; s\u00fcreklili\u011fi olmayan, yerel\/b\u00f6lgesel, k\u00fc\u00e7\u00fck (g\u00fczeldir!), somut ve soyut, bireysel ama ayn\u0131 zamanda ki\u015fiye g\u00f6re farkl\u0131la\u015fan anlat\u0131lar\u0131 (ben istedi\u011fim yerden bakar, kafama g\u00f6re yorumlar\u0131m!) insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcne sokmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Elbette bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 bat\u0131 emperyalizminin So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 i\u00e7in \u00f6zenle in\u015fa etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnce iklimine uygundu; i\u015flevseldi. Siyaset alan\u0131na aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yerle\u015fik d\u00fczeni devrimle y\u0131kmak, iktisadi ve toplumsal yap\u0131lar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek hem gereksiz hem de imk\u00e2ns\u0131z olacakt\u0131. Bereket tarih bizatihi bir B\u00fcy\u00fck Anlat\u0131 olarak yoluna devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi de tarihi spek\u00fclasyon alan\u0131na aktarmak gibi yeni bir y\u00f6ntem ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00e2vur dilinde buna \u201ccounterfactualism\u201d (kar\u015f\u0131-olgusalc\u0131l\u0131k) deniyor. \u201c\u00d6yle olmasayd\u0131, nas\u0131l olurdu?\u201d diye soruyorsunuz. Her soru sizi daha \u00f6ncesine dair ba\u015fka sorulara g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Ya\u015fanm\u0131\u015f olgular\u0131 bu \u015fekilde didiklemenin faydas\u0131z oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. En az\u0131ndan bug\u00fcnden ge\u00e7mi\u015fe, sondan ba\u015fa do\u011fru bakarak gelece\u011fe ili\u015fkin sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n
12 Eyl\u00fcl darbesini ele alal\u0131m mesela. Ne yap\u0131lsayd\u0131 bu u\u011fursuz olay ger\u00e7ekle\u015fmezdi? 24 Ocak kararlar\u0131 \u00f6nlenebilir miydi? Latin Amerika\u2019da i\u015f\u00e7ilerin i\u00e7eriden lehimleyerek direni\u015fe ge\u00e7tikleri fabrika kap\u0131lar\u0131 roketatarlarla par\u00e7alanarak ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00f6zelle\u015ftirme, zengin bir kamu iktisad\u0131 deneyimine sahip olan T\u00fcrkiye\u2019de, bug\u00fcne k\u0131yasla \u00e7ok daha politik ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na ra\u011fmen nas\u0131l bu kadar kolay olabildi?<\/p>\n\n\n\n
Bu sorulara yan\u0131t ararken elbette baz\u0131 d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131n\u0131 dikkate almak gerekir. Birincisi, 1 May\u0131s 1977 katliam\u0131ndan sonra sosyalist solun, devrimci sendikalar\u0131 da kapsayan birle\u015fik bir demokratik cephe kurma \u015fans\u0131 azalm\u0131\u015ft\u0131. Bu olay, sosyalist solun b\u00fct\u00fcn\u00fcne kar\u015f\u0131 telafisi zor bir g\u00fcvensizlik yaratt\u0131. (Burada durup, \u201cBu olay neden ve nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti?\u201d diye sormayal\u0131m art\u0131k. E\u011fer sorarsak, d\u00fc\u015f\u00fcnce zinciri bizi 12 Mart d\u00f6neminde b\u00fct\u00fcn devrimci \u00f6nderleri \u00f6ld\u00fcr\u00fclen sosyalistlerin \u00f6zg\u00fcn siyas\u00ee program \u00fcretme yetene\u011fini kaybettiklerini, d\u00f6nemin sosyalist \u00fclkelerinin propaganda a\u011f\u0131na yakalanarak \u00fclke ger\u00e7eklerinden koptuklar\u0131n\u0131, ya da el yordam\u0131yla olu\u015fturduklar\u0131 par\u00e7a b\u00f6l\u00fck g\u00f6r\u00fc\u015flerle yetindiklerini, kendi i\u00e7lerinde d\u00fc\u015fmanl\u0131k \u00fcrettiklerini saptamaya y\u00f6neltir ki o kadar geriye gitmeye gerek yok.)<\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci olarak, Sivas (1978), Mara\u015f (1978), \u00c7orum (1980) katliamlar\u0131 ve devrimciler ile \u00fclk\u00fcc\u00fcler aras\u0131nda s\u00fcren silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n denetimden \u00e7\u0131kmas\u0131 darbenin zeminini haz\u0131rlad\u0131. Ba\u015fka deyi\u015fle, s\u0131k\u0131y\u00f6netime ra\u011fmen t\u0131rmanan bu olaylar\u0131 kullanan Amerikanc\u0131 askeriye siyas\u00ee toplumu kendisine mecbur etti.<\/p>\n\n\n\n
Merkez sa\u011f (AP) ve merkez sol (CHP) partiler darbeyi \u00f6nleyebilirler miydi? \u00d6nleyemezlerdi. Ecevit kendi solundaki \u00f6rg\u00fctlerden ve sosyalist sendikalardan uzakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Demirel kendi sa\u011f\u0131ndaki \u00f6rg\u00fctlere yakla\u015fmaya, onlarla birlikte hareket etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. (Gladyo\u2019nun \u00f6rg\u00fctledi\u011fi katliamlar kar\u015f\u0131s\u0131nda, ba\u015fta Demirel olmak \u00fczere sa\u011fc\u0131lar\u0131n tutumuna ili\u015fkin bkz. \u0130n\u00f6n\u00fc Alpat, Yalanlar ve Katliamlar-T\u00fcrkiye Sa\u011f\u0131n\u0131n \u00d6teki Y\u00fcz\u00fc<\/em>, Siyah Beyaz 2020).<\/p>\n\n\n\n Peki, Ecevit ve Demirel\u2019in Cumhurba\u015fkan\u0131 Fahri Korut\u00fcrk\u2019\u00fc ikna ederek, yakla\u015fan darbeyi de\u015fifre etmeleri ve toplumsal bir mutabakat zemini olu\u015fturmalar\u0131 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fc \u00f6nler miydi? \u00d6nlemese bile darbeye direnme imk\u00e2n\u0131 sa\u011flard\u0131, en az\u0131ndan darbenin \u015fiddetini azalt\u0131rd\u0131, hatta askerlerin programatik olarak ABD\u2019ye tamamen teslim olmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlerdi. Fakat Ecevit \u201cBirisi d\u00fcd\u00fck \u00e7alar ve ma\u00e7\u0131 tatil eder\u201d diyerek yakla\u015fan felaketin fark\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6stermesine ra\u011fmen, sendikalar ile sosyalist solun en az\u0131ndan baz\u0131 kesimlerini kapsayan bir savunma \u00f6rg\u00fctlenmesinden \u00f6zenle ka\u00e7\u0131nd\u0131. Demirel ise askerin solu ve i\u015f\u00e7i hareketini ezece\u011fini, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde iktidar\u0131 kendisine b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 umuyordu. Askeriyenin 24 Ocak Kararlar\u0131\u2019n\u0131 kendisine de\u011fil de m\u00fcste\u015far\u0131 \u00d6zal\u2019a uygulataca\u011f\u0131n\u0131, AP\u2019yi kapat\u0131p onu y\u0131llarca siyasetin d\u0131\u015f\u0131nda tutaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015f olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n Peki ya darbe ba\u015flad\u0131ktan sonra?<\/p>\n\n\n\n MHP ve \u00fclk\u00fcc\u00fc kesimin direnmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi. Darbenin her t\u00fcrl\u00fc \u201ckom\u00fcnizm\u201de kar\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendi fikirlerinin iktidara geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Sosyalist solla aras\u0131na her zaman mesafe koyan, kitleselle\u015fmekten \u00f6zellikle ka\u00e7\u0131nan T\u0130KP ise T\u00fcrkiye\u2019ye Kafkaslar \u00fczerinden kesinlikle sald\u0131raca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131 \u201cSovyet sosyal emperyalizmi\u201dne kar\u015f\u0131 darbecilerin \u201cdaha az tehlikeli olan\u201d Amerikan emperyalizmiyle i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131n\u0131 normal kar\u015f\u0131l\u0131yor, Ayd\u0131nl\u0131k gazetesinin Genel Yay\u0131n Y\u00f6netmeni\u2019ne \u201cMill\u00ee G\u00fcvenlik Kurulu\u2019nun ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in hayat\u0131m\u0131z\u0131 feda etmeye haz\u0131r\u0131z\u201d diye mektup yazd\u0131r\u0131yor, Avrupa\u2019daki militanlar\u0131na \u201cT\u00fcrkiye\u2019de i\u015fkence yoktur, olamaz\u201d diye bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 yapt\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Burada bir parantez a\u00e7arak, 12 Eyl\u00fcl cuntas\u0131n\u0131n solun yan\u0131 s\u0131ra sa\u011f\u0131n \u00f6rg\u00fctlerini de da\u011f\u0131t\u0131rken sa\u011flam bir mant\u0131k y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; generallerin mevcut siyas\u00ee yap\u0131lar ve ideolojik k\u00fcmelerle oynamadan hepsinin \u00fczerinde yer alan, \u201cBonapartist\u201d diyebilece\u011fimiz merkezi bir iktidar olu\u015fturdu\u011funu belirtmek gerekir. 1977-80 aras\u0131nda ya\u015fanan i\u00e7 sava\u015f benzeri durumun bir par\u00e7as\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmekten \u00f6zellikle ka\u00e7\u0131nd\u0131lar; MGK Genel Sekreteri Orgeneral Haydar Salt\u0131k\u2019\u0131 hafiften Alevi yurtta\u015flar\u0131n koruyucusu gibi g\u00f6sterdiler; T\u00fcrk-\u0130\u015f Genel Sekreteri Sad\u0131k \u015eide\u2019yi sosyal g\u00fcvenlik bakan\u0131 yapt\u0131lar; ideolojik alanda ABD\u2019nin \u00f6nlerine koydu\u011fu \u201c\u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam\u201d projesine sar\u0131ld\u0131lar. \u0130ktisadi programlar\u0131 (24 Ocak kararlar\u0131) aylar \u00f6ncesinde haz\u0131rlanm\u0131\u015f, uygulay\u0131c\u0131s\u0131 \u00d6zal\u2019la birlikte \u00f6nlerine konulmu\u015ftu. \u00dc\u00e7 y\u0131l h\u00fckmettikten sonra yine Atlantik\u2019ten gelen emirle parlamenter sistemin yolunu a\u00e7t\u0131lar. Bu arada \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn entelekt\u00fcel, yurtsever potansiyelini kurutmu\u015flar, \u00fcniversite ve e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131 a\u011f\u0131r bir tasfiyeden ge\u00e7irmi\u015fler, 1961 Anayasas\u0131\u2019n\u0131 tamamen yok etmi\u015fler, tarikatlar\u0131n ve cemaatlerin yolunu d\u00f6\u015femi\u015fler, emperyalizmin verdi\u011fi b\u00fct\u00fcn g\u00f6revleri yerine getirmi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n Peki, darbe ba\u015flad\u0131ktan sonra sosyalist sol direnebilir miydi? Kitlesini koruyabilseydi, cezaevlerinde \u00f6deyece\u011fi \u00e7ok a\u011f\u0131r bedeli semtlerde \u00f6demeyi g\u00f6ze alsayd\u0131 elbette direnebilirdi. Darbenin olaca\u011f\u0131n\u0131 aylar \u00f6ncesinden biliyorlard\u0131. \u201cDur bakal\u0131m n\u2019olacak\u201d diye bekle\u015ferek merkez\u00ee yap\u0131lar\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Semtlerde halkla kayna\u015fm\u0131\u015f olan silahl\u0131 militanlar darbenin ertesi g\u00fcn\u00fc yerlerini terk ederek \u201cillegale ge\u00e7tiler\u201d fakat onlar\u0131 \u00f6nder olarak g\u00f6ren halk \u201clegalde kald\u0131.\u201d Asker ve polis semtlere h\u0131\u015f\u0131mla dalarak y\u00fcz\u00fcn\u00fc gizleyen adamlar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi evleri talan etti, \u015fekeri tuzla fasulyeyi deterjanla kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131, aile reislerini \u00e7oluk \u00e7ocu\u011fun \u00f6n\u00fcnde a\u015fa\u011f\u0131lad\u0131, insanlara meydan daya\u011f\u0131 \u00e7ekti, g\u00f6zalt\u0131na ald\u0131, i\u015fkenceli sorgulardan ge\u00e7irdi. \u201c\u0130llegale ge\u00e7en\u201d esas kadrolar\u0131n hepsi k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde yakaland\u0131; zaten darbeden \u00e7ok \u00f6nce takip alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6yle bir yenilgi, bir \u00f6nceki d\u00f6nemde ortakla\u015fa yarat\u0131lan devrimci de\u011ferleri halka unutturur. Ge\u00e7mi\u015fte at\u0131lan sloganlar\u0131n, yap\u0131lan tahlillerin i\u00e7ini bo\u015falt\u0131r, anlam\u0131n\u0131 yok eder. Nitekim 1986\u2019dan sonra evreler h\u00e2linde \u00f6rg\u00fctlenmeye \u00e7al\u0131\u015fan sosyalistler, ge\u00e7mi\u015fte \u201cdevrimci\u201d olan semtlere gittikleri zaman, bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131ran, s\u00f6ylenenleri fazla ciddiye almayan, vaatlere pek inanmayan, ge\u00e7im derdi i\u00e7inde kaybolmu\u015f insanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. Ger\u00e7ek budur. Bu ger\u00e7ekli\u011fin sosyalistlerde yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcven eksikli\u011fi, 1988\u2019den sonra kurulan istisnas\u0131z b\u00fct\u00fcn sosyalist partilere PKK\u2019nin sivil uzant\u0131s\u0131 olan partilerin kolayca musallat olabilmesini, bu b\u00f6l\u00fcc\u00fc ve i\u015fbirlik\u00e7i partilerin \u201cdemokrat, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc\u201d gibi g\u00f6r\u00fcnebilmesini, sosyalist sola \u00f6nderlik etme iddias\u0131nda bulunabilmesini de a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n\n\n\n 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn ertesi g\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck kentlerin d\u0131\u015f semtlerinde cuntan\u0131n ancak b\u00fcy\u00fck bir katliam\u0131 g\u00f6ze alarak bast\u0131rabilece\u011fi bir direni\u015f ba\u015flat\u0131lsayd\u0131, tarihin ak\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015febilirdi. Bu semtlerde ya\u015fayanlar\u0131n \u00e7o\u011fu sendikal\u0131 i\u015f\u00e7ilerdi. Onlar aileleriyle birlikte direnebilselerdi sendikac\u0131lar teslim olmak i\u00e7in Selimiye K\u0131\u015flas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6n\u00fcnde kuyru\u011fa giremezlerdi. Kay\u0131plar elbette b\u00fcy\u00fck olurdu. Cunta sonunda isyan\u0131 bast\u0131r\u0131rd\u0131. Fakat i\u015fte o zaman \u201cyenilgi, ortak yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z de\u011ferleri\u201d unutturamazd\u0131 ve devrimci hareket, 1980\u2019lerin sonunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yaparak yeniden kitleselle\u015febilirdi. 12 Mart (1971) d\u00f6neminde 20\u2019li ya\u015flardaki devrimci \u00f6nderler hayatlar\u0131n\u0131 ortaya koyarak direnmi\u015f olmasalard\u0131, 1974\u2019ten sonra sosyalist sol kitleselle\u015febilir miydi? Bir rol \u00fcstlenmi\u015fsen icab\u0131n\u0131 yerine getireceksin! 1980\u2019de sava\u015fmadan ya\u015fanan a\u011f\u0131r yenilgi ge\u00e7mi\u015fin b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerini yok etmi\u015ftir. O s\u0131rada ve daha sonra ortaya \u00e7\u0131kan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen b\u00fct\u00fcn olumsuzluklar ve yetersizlikler \u00f6nderlik sorununa indirgenebilir. <\/p>\n\n\n\n K\u0131z\u0131lay Meydan\u0131\u2019nda bir korsan miting, Karadeniz\u2019in \u0131ss\u0131z da\u011flar\u0131nda kimsenin duymad\u0131\u011f\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar ve \u00f6l\u00fcmler ya da Filistin kamplar\u0131nda \u201cBirikim\u201d dergisi okuyarak teorik e\u011fitim (!) yapmak \u201cortak de\u011ferler\u201din s\u00fcrmesi i\u00e7in ne yaz\u0131k ki yeterli olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n Tarihe sadece ma\u011fduriyetler a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u011fla\u015farak de\u011fil, de\u011ferlendirilemeyen imk\u00e2nlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorgulayarak ve ele\u015ftirerek de bakmak gerekir. Yak\u0131n zamanlarda, baz\u0131 \u0130spanyol tarih\u00e7iler \u201ckar\u015f\u0131-olgusalc\u0131\u201d tarih anlay\u0131\u015f\u0131na sard\u0131rd\u0131lar. Mesela 2004 tarihli, \u00e7ok yazarl\u0131 bir kitap (Historia virtual de Espa\u00f1a, 1870-2004: Qu\u00e9 hubiera pasado si?<\/em> (\u0130spanya\u2019n\u0131n Hayal\u00ee Tarihi, 1870-2004: \u00d6yle Olmasayd\u0131 Nas\u0131l Olurdu?) tarihin gidi\u015fat\u0131n\u0131 sorguluyor: \u0130spanya 1898\u2019de ABD\u2019yle sava\u015fmasayd\u0131, Cumhuriyet\u00e7i Partiler 1933 se\u00e7imlerinde birle\u015fmi\u015f olsalard\u0131, \u0130spanya II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na kat\u0131lsayd\u0131, olaylar nas\u0131l geli\u015firdi? (akt. Jeremy Black, A Brief History of Spain<\/em>, s. 237, Robinson 2019). Her soru yeni sorulara yol a\u00e7arak tarihin k\u0131y\u0131da k\u00f6\u015fede kalm\u0131\u015f kapal\u0131 kutular\u0131ndan birini a\u00e7\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n Postmodernist tarih anlay\u0131\u015f\u0131ndan t\u00fcremi\u015f olsa da bu t\u00fcrden sorularla tarihe bakmak, ge\u00e7mi\u015fi ve bug\u00fcn\u00fc anlamak, s\u00fcreklilikleri ve kesintileri saptamak, gelece\u011fe ili\u015fkin do\u011fru tahminlerde bulunmak i\u00e7in yararl\u0131 olabilir. Veryans\u0131ntv<\/em>, 18. 09. 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Postmodernizm modern tarihin B\u00fcy\u00fck Anlat\u0131lar\u2019\u0131n\u0131 (Grand Narratives) k\u00fc\u00e7\u00fck, hatta minicik anlat\u0131lara b\u00f6lerek par\u00e7alamay\u0131 ama\u00e7lad\u0131. Ayd\u0131nlanma, Ak\u0131l \u00c7a\u011f\u0131, Milliyet\u00e7ilik, Marksizm, Modernizm gibi b\u00fcy\u00fck anlat\u0131lar\u0131 s\u00f6k\u00fcp ufalad\u0131; s\u00fcreklili\u011fi olmayan, yerel\/b\u00f6lgesel, k\u00fc\u00e7\u00fck (g\u00fczeldir!), somut ve soyut, bireysel ama ayn\u0131 zamanda ki\u015fiye g\u00f6re farkl\u0131la\u015fan anlat\u0131lar\u0131 (ben istedi\u011fim yerden bakar, kafama g\u00f6re yorumlar\u0131m!) insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcne sokmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. … <\/p>\n