Yavuz Alogan <\/p>\n\n\n\n
Dinde reform ihtiyac\u0131, maddi ko\u015fullar\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle, \u00fcretim ili\u015fkilerinin zorlamas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kar. Bilimin, teknolojinin ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte \u00fcretim ili\u015fkileri ve toplumun b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel formlar\u0131 de\u011fi\u015fim ge\u00e7irir. Din\u00ee kurumlar, bu de\u011fi\u015fimin gerisinde kalarak insanlara y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinden gelen kurallar\u0131 ve rit\u00fcelleri zorla ya da manevi bask\u0131 yoluyla dayat\u0131rlarsa, din kendi i\u00e7inde yozla\u015farak insan toplumlar\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fc maddi ve zihinsel geli\u015fiminin \u00f6n\u00fcnde engel olu\u015fturur. \u0130\u015fte o zaman insanl\u0131k o engeli a\u015far ve dinde reform yap\u0131l\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Alman ilahiyat\u00e7\u0131 Martin Luther, 95 maddeden olu\u015fan reform bildirgesini 31 Ekim 1517 g\u00fcn\u00fc Wittenberg Kilisesi\u2019nin kap\u0131s\u0131na \u00e7akt\u0131\u011f\u0131nda, olu\u015fum halindeki burjuvaziyle birlikte t\u00fcccarlar\u0131 ve Papal\u0131k b\u00fcrokrasisinin a\u011f\u0131r bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne isyan eden k\u00f6yl\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini elbette bilmiyordu. Onun derdi End\u00fcljans sat\u0131\u015flar\u0131, yani Kilise\u2019nin para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda insanlara cennette arazi satmas\u0131yd\u0131. Luther, iman\u0131n sadece \u0130ncil\u2019den kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundu. Ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 hareket, d\u00fcnyevi hayata ba\u011fl\u0131 Protestan ilahiyat\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Max Weber \u201cvarl\u0131k\u201d kavram\u0131na tarihsel boyut katarak geli\u015ftirdi\u011fi \u201cnedensellik d\u00fc\u015f\u00fcncesi\u201dni dine uygulad\u0131, Protestan Eti\u011fi ve Kapitalizmin Ruhu<\/em>\u2019nu yazd\u0131. Martin Luther 1904\u2019te bas\u0131lan bu kitab\u0131 okuyabilseydi, \u201cBen ne yapm\u0131\u015f\u0131m?\u201d diye hayretler i\u00e7inde kal\u0131rd\u0131. Tarih b\u00f6yle i\u015fler. Bir devrimci hamle pek \u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131yla ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131ndan \u00e7ok uzakta, bamba\u015fka bir \u015fey yarat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130slam\u2019da da b\u00f6yle oldu. B\u00fcy\u00fck bir devrimci olan Hz. Muhammet Kur\u2019an-\u0131 Kerim<\/em>\u2019i topluma nizam veren bir anayasa olarak yazd\u0131. Kat\u0131 rit\u00fceller getirdi. G\u00fcnde be\u015f vakit \u201cTanr\u0131 uludur, sen bir hi\u00e7sin, gel bana biat et!\u201d diye \u00e7a\u011fr\u0131da bulunman\u0131n, insanlar\u0131 cehennem ate\u015fiyle korkutman\u0131n 7. asr\u0131n Arap toplumunda devrimci bir i\u015flevi vard\u0131; \u00fcmmet\u2019in tesan\u00fcd\u00fcn\u00fc (dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131) art\u0131r\u0131yor ve asabiyyet\u2019ini (fikri ba\u011flar\u0131n\u0131) g\u00fc\u00e7lendiriyordu. Fakat bu rit\u00fcelleri 21. as\u0131rda abartarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp ideolojik hegemonya ve siyas\u00ee g\u00fc\u00e7 arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ortaya bamba\u015fka, anakronik (zaman\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f) bir \u015fey \u00e7\u0131kar. B\u00f6ylece din, toplumun maddi, ahlaki ve k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fiminin \u00f6n\u00fcnde bir engel h\u00e2line gelir ve yozla\u015f\u0131r. <\/p>\n\n\n\n \u0130slam\u2019da reform konusu elbette bizi a\u015far. Fakat Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019ndan bir Mecelle kural\u0131 \u00f6\u011frendik: \u201cEzm\u00e2n\u0131n tebedd\u00fcl\u00fc ile ahk\u00e2m\u0131n ta\u011fayy\u00fcr\u00fc ink\u00e2r edilemez.\u201d Yani baz\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin zamana uydurulmas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Say\u0131n Reis sava\u015f ortam\u0131nda mecburen T\u00fcrk-\u0130slam sentezini tercih etti\u011fi i\u00e7in bozkurt i\u015fareti yapmaya ba\u015flad\u0131. On be\u015f y\u0131ld\u0131r milletin ba\u015f\u0131na musallat etti\u011fi \u015feriat\u00e7\u0131 zebanilerin hareket alan\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamak istiyor. Zor ve netameli bir i\u015f. Bunu bildi\u011fi i\u00e7in \u201cHocalar beni tefe koyacak\u201d dedi. Birka\u00e7 saat ge\u00e7meden ba\u015fta Nurcular olmak \u00fczere din erbab\u0131 \u201cHaddini bilmezlik\u201d vs diye sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130slam\u2019\u0131 g\u00fcncelleme sorunu yok, Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015f ilkelerinden sapma ve gericilik sorunu var. Biz \u0130slam\u2019\u0131 1937\u2019de laiklik ilkesini anayasaya yazarak g\u00fcncelledik zaten. \u00d6ncesinde emperyalizm yanl\u0131s\u0131 \u015feriat\u00e7\u0131 isyanlara, tarikatlara, cemaatlere, medrese k\u00fclt\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131 silahla ve e\u011fitim seferberli\u011fiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen uzun bir Ayd\u0131nlanma m\u00fccadelesi var.<\/p>\n\n\n\n Siyas\u00ee iktidar dinden \u00f6nce kendisini g\u00fcncellesin! Ulus-devlet\u2019i \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fc\u201d ilan edince milleti \u00fcmmet gibi g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131lar. Mustafa Kemal\u2019in 1933 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fu s\u00f6zleri dikkatle okurlarsa, ulusal birlik ile din birli\u011fi aras\u0131ndaki fark\u0131 belki idrak ederler:<\/p>\n\n\n\n \u201cDin birli\u011finin de bir millet te\u015fkilinde m\u00fcessir oldu\u011funu s\u00f6yleyenler vard\u0131r. Fakat biz \u2026 T\u00fcrk milleti tablosunda bunun aksini kabul etmekteyiz. T\u00fcrkler \u0130slam dinini kabul etmeden evvel de b\u00fcy\u00fck millet idi. Bu dini kabul ettikten sonra, bu din ne Araplar\u0131n ne ayn\u0131 dinde bulunan Acemlerin ve ne de sairenin T\u00fcrklerle birle\u015fip bir millet te\u015fkil etmelerine tesir etmedi. Bil\u00e2kis, T\u00fcrk milletinin mill\u00ee ba\u011flar\u0131n\u0131 gev\u015fetti; mill\u00ee hislerini, mill\u00ee heyecan\u0131n\u0131 uyu\u015fturdu. Bu pek tabiiydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Muhammed\u2019in kurdu\u011fu dinin gayesi, b\u00fct\u00fcn milliyetlerin fevkinde (\u00fczerinde), \u015famil (kapsay\u0131c\u0131) bir \u00fcmmet siyaseti idi\u201d (Meden\u00ee Bilgiler<\/em>, TTK Yay\u0131nlar\u0131 1969, s. 21). Demek ki din\u00ee h\u00fck\u00fcmleri zamana uydurmadan \u00f6nce, \u00fcmmet\u00e7i mi yoksa ulus\u00e7u mu oldu\u011funuza, sava\u015f \u015fartlar\u0131nda i\u00e7 cepheyi hangisiyle birle\u015ftirece\u011finize karar vereceksiniz. Ayd\u0131nl\u0131k<\/em>, 12. 03. 2018<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Dinde reform ihtiyac\u0131, maddi ko\u015fullar\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle, \u00fcretim ili\u015fkilerinin zorlamas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kar. Bilimin, teknolojinin ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte \u00fcretim ili\u015fkileri ve toplumun b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel formlar\u0131 de\u011fi\u015fim ge\u00e7irir. Din\u00ee kurumlar, bu de\u011fi\u015fimin gerisinde kalarak insanlara y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinden gelen kurallar\u0131 ve rit\u00fcelleri zorla ya da manevi bask\u0131 yoluyla dayat\u0131rlarsa, din kendi i\u00e7inde yozla\u015farak insan toplumlar\u0131n\u0131n … <\/p>\n