Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Sava\u015f tarih\u00e7isi Spencer Tucker, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 analizine \u015fu c\u00fcmleyle ba\u015flar: \u201cBir b\u00fct\u00fcn olarak k\u0131ta, sava\u015fa hi\u00e7bir zaman 1914\u2019teki kadar haz\u0131r olmam\u0131\u015ft\u0131\u201d (Modern \u00c7a\u011fda Sava\u015f Sanat\u0131<\/em>, der. Jeremy Black, Kitap Yay\u0131nevi 2003, s. 88).<\/p>\n\n\n\n Her ne kadar ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 \u00e7akan Saraybosna suikast\u0131 olduysa da I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 Almanya\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya resmen sava\u015f ilan etmesiyle ba\u015flad\u0131. Tarih\u00e7ilere g\u00f6re Rusya asl\u0131nda bl\u00f6f yap\u0131yor, kalabal\u0131k ve hantal ordular\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131ra do\u011fru hareketlendirerek Almanya\u2019y\u0131 cayd\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Fakat Almanya caymad\u0131. Asker\u00ee hareketlili\u011fin derhal durdurulmas\u0131n\u0131 talep etti. Talep reddedildi\u011fi anda sava\u015f ilan etti. II. Nikolay\u2019\u0131n kurmaylar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rd\u0131lar, bu kadar \u00e2ni bir tepki beklemiyorlard\u0131. \u00c7ar\u2019\u0131n ordusu, g\u00f6steri olsun diye harekete ge\u00e7irdi\u011fi makineyi durduramad\u0131, mecburen sava\u015fa girdi, iki koldan Tannenberg ve Masurian Lakeland istikametinde sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti. Sonras\u0131n\u0131 biliyorsunuz. <\/p>\n\n\n\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta b\u00fct\u00fcn taraflar \u00e7ok geli\u015fmi\u015f silahlar sayesinde \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n k\u0131sa s\u00fcrece\u011fini umuyorlard\u0131. Fakat sava\u015f y\u0131llarca s\u00fcrecek, on milyon asker \u00f6lecekti. <\/p>\n\n\n\n Burada iki unsur \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Birincisi, diplomatik y\u00f6ntemlerle ele al\u0131nmas\u0131 art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn olmayan sorunlar\u0131n ancak silah zoruyla \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fine dair kesin bir kanaatin belirmi\u015f olmas\u0131. \u0130kincisi, potansiyel sava\u015f alanlar\u0131nda cayd\u0131rma ama\u00e7l\u0131 g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisinin, manevra ve tatbikatlar\u0131n ba\u015flamas\u0131.<\/p>\n\n\n\n Do\u011fu Akdeniz ve Adalar Denizi (Ege) krizinde her iki unsurun da var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor: Yunan Ordusu\u2019nun alarma ge\u00e7irilmesi, bizde seferberlik ilan edilerek \u201ctesad\u00fcfi \u00e7at\u0131\u015fma\u201d evresinden \u201cplanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma\u201dya ge\u00e7me \u00f6nerileri; Birle\u015fik Arap Emirlikleri\u2019nin Girit\u2019e, Fransa\u2019n\u0131n G\u00fcney K\u0131br\u0131s\u2019a u\u00e7ak konu\u015fland\u0131rmas\u0131, Charles de Gaulle u\u00e7ak gemisinin Akdeniz\u2019e gelmesi, Rusya\u2019n\u0131n Do\u011fu Akdeniz\u2019deki hava sahas\u0131n\u0131 i\u015faretlemesi (\u201cSava\u015f\u0131rsan\u0131z buraya bula\u015fmay\u0131n,\u201d diyor); T\u00fcrk donanmas\u0131n\u0131n Ege ge\u00e7itlerini kapatma manevralar\u0131na ba\u015flamas\u0131, \u0130skenderun-K\u0131br\u0131s hatt\u0131nda tatbikat yapmas\u0131\u2026 B\u00fct\u00fcn belirtiler T\u00fcrkiye ile Yunanistan\u2019\u0131n sava\u015fa her zamankinden daha yak\u0131n oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u201cKar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 stratejik mevzilenme\u201d sava\u015f\u0131n ilk ad\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu t\u00fcrden b\u00f6lgesel sava\u015flar ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n meydan sava\u015flar\u0131 gibi kesin sonu\u00e7 vermez, kanl\u0131 bir batakl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ferek yay\u0131l\u0131r ve y\u0131llarca s\u00fcrer. Zamanla vekil g\u00fc\u00e7ler ortaya \u00e7\u0131kar. Ayr\u0131ca Yunan halk\u0131n\u0131n II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda edindi\u011fi muazzam gayr\u0131-nizami sava\u015f tecr\u00fcbesini de k\u00fc\u00e7\u00fcmsememek gerekir.<\/p>\n\n\n\n 1770 Mora \u0130syan\u0131\u2019ndan 1829 Edirne Anla\u015fmas\u0131\u2019na kadar s\u00fcrekli i\u00e7 sava\u015f h\u00e2li ya\u015fayan Yunanl\u0131lar 1941\u2019de Alman i\u015fgaline ge\u00e7mi\u015ften gelen Andarte gelene\u011fini canland\u0131rarak direndiler. Solcular\u0131n ve k\u00f6yl\u00fclerin direni\u015f \u00f6rg\u00fctleri (EAM ve ELAS) ile askerlerin ve sa\u011fc\u0131lar\u0131n kurdu\u011fu EDES gibi \u00f6rg\u00fctler, \u0130ngiliz\u2019in \u00fclkeye h\u00e2kim oldu\u011fu Varkiza Anla\u015fmas\u0131\u2019na (1945) kadar hem birbirleriyle hem de i\u015fgalci Nazilerle sava\u015ft\u0131lar. \u0130ngilizlerin halk\u0131 silahs\u0131zland\u0131rmas\u0131ndan sonra bile direni\u015f, bu kez Markos Vafiadis \u00f6nderli\u011finde, 1947\u2019de kuzeydeki da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde b\u00fct\u00fcn silahl\u0131 unsurlar\u0131 topluca katledilene kadar s\u00fcrd\u00fc. T\u00f6ren \u00fcniformas\u0131 niyetine p\u00fcsk\u00fcll\u00fc bere takan, k\u0131sa etek ve ponponlu terlik giyen palikaryay\u0131 o kadar da hafife almamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n Bir T\u00fcrk-Yunan sava\u015f\u0131 en \u00e7ok silah tekellerini sevindirecektir. Daha \u015fimdiden yeni bir pazar a\u00e7\u0131l\u0131yor diye ellerini ovu\u015fturuyorlar. M\u00fchimmat\u0131m\u0131z\u0131n y\u00fczde 60\u2019\u0131n\u0131 bizzat \u00fcretiyoruz ama Yunanistan\u2019a da silah ya\u011f\u0131yor: \u00e7ok ama\u00e7l\u0131 Amerikan helikopterleri, Frans\u0131zlar\u0131n Rafale u\u00e7aklar\u0131, kira s\u00f6zle\u015fmesiyle edinilen f\u0131rkateynler vs., muazzam asker\u00ee sarf malzemesi, m\u00fchimmat\u2026 Biz sava\u015f\u0131r\u0131z, silah tekelleri k\u00e2r eder.<\/p>\n\n\n\n NATO\u2019nun \u201cDurun, siz karde\u015fsiniz!\u201d diye araya girerek gerilimi dondurmas\u0131 da pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. ABD b\u00fcrokrasisi yakla\u015fan se\u00e7imler nedeniyle fel\u00e7 oldu fakat Pentagon\u2019daki neocon generaller sava\u015f\u0131n patlak vermesi h\u00e2linde Atlantik Pakt\u0131\u2019n\u0131n g\u00fcney kanad\u0131n\u0131 nas\u0131l d\u00fczenleyeceklerini \u015fimdiden planlamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Diplomasi sava\u015f\u0131 \u00f6nleyemiyorsa, sava\u015f diplomasinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er ve onu yede\u011fine al\u0131r. Mesela ilk silah patlad\u0131\u011f\u0131nda biz 12 Ada\u2019y\u0131 i\u015fgal ederiz ve pazarl\u0131k i\u015fini diplomasiye b\u0131rak\u0131r\u0131z. Fakat diplomasi uluslararas\u0131 hukukun i\u015fledi\u011fi yerde sonu\u00e7 alabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde uluslararas\u0131 hukuk iflas etmi\u015f, yerini g\u00fc\u00e7l\u00fclerin hukukuna b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Diplomasinin sava\u015flar\u0131 \u00f6nleme ve sava\u015f sonras\u0131 netice alacak \u015fekilde m\u00fczakere yapma kabiliyeti bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ger\u00e7ek, bir kez ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda sava\u015f\u0131n kolayca bitmeyece\u011fini, \u015fekil de\u011fi\u015ftirerek y\u0131llarca s\u00fcrebilece\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n Mavi Vatan konusunda yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan vahim hatalar\u0131 s\u0131ralamak \u015fu anda yak\u0131\u015f\u0131k almaz. Fakat bu hatalar\u0131n bug\u00fcnk\u00fc durumu belirledi\u011fi ger\u00e7e\u011fini de de\u011fi\u015ftiremeyiz. Mesela T\u00fcrkiye\u2019nin 1982 tarihli Birle\u015fmi\u015f Milletler Deniz Hukuku S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne taraf olmamas\u0131 vahim bir hata olmu\u015ftur. Bu S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 2. Madde\u2019sinin 3. B\u00f6l\u00fcm\u2019\u00fcnde, \u201cHer devlet karasular\u0131n\u0131n geni\u015fli\u011fini tespit etme hakk\u0131na sahiptir; bu geni\u015flik i\u015fbu S\u00f6zle\u015fmeye g\u00f6re tespit edilen esas hatlardan itibaren 12 deniz milini ge\u00e7emez,\u201d denilmektedir. 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn Amerikanc\u0131 generallerinin bu s\u00f6zle\u015fmeyi dikkate almamalar\u0131, m\u00fczakerelere kat\u0131lmamalar\u0131 ancak gafletle a\u00e7\u0131klanabilir. Belki o s\u0131rada \u201cAmerikan Conisi bizim hakk\u0131m\u0131z\u0131 korur, asker s\u00f6z\u00fc verdi,\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Zaten asker\u00ee uzmanlara g\u00f6re biz 200 senedir Adalar Denizi\u2019nin \u00f6nemini anlayamad\u0131k. Soyda\u015flar\u0131m\u0131z katledilmeseydi K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n jeostratejik \u00f6nemini de zor anlard\u0131k, belki de hi\u00e7 anlamazd\u0131k.<\/p>\n\n\n\n Neyse, konuyu da\u011f\u0131tmayal\u0131m\u2026 \u00d6zetle belirtmek gerekirse, T\u00fcrkiye Adalar Denizi sorununda hep zay\u0131f (edilgen) kalm\u0131\u015f ve ihmalk\u00e2r davranm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tutumu m\u00fcstafi T\u00fcmamiral Cihat Yayc\u0131 bir video-r\u00f6portajda mealen \u015f\u00f6yle anlatt\u0131: Ben bir \u015fey talep ediyorsam, siz de bir ba\u015fka \u015fey talep ediyorsan\u0131z, aram\u0131zda bir sorun var demektir. Oturup durumu m\u00fczakere ederiz, mahkemeye gideriz, pazarl\u0131k yapar\u0131z. Fakat siz benden bir \u015fey talep ediyorsan\u0131z, ben sizden bir \u015fey talep etmiyorsam ve bu tek yanl\u0131 durumu bir sorun olarak kabul ediyorsam, o zaman sizin talebinizin ne kadar\u0131n\u0131n nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 konu\u015fmak d\u0131\u015f\u0131nda yapabilece\u011fim bir \u015fey yoktur.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin tutumu daha g\u00fczel anlat\u0131lamazd\u0131. Yunanistan mevcut stat\u00fckoya ra\u011fmen adalar\u0131 asker\u00eele\u015ftiriyor, kendi karasular\u0131n\u0131 12 mile \u00e7\u0131karmakla tehdit ediyor, 6 mil olan karasular\u0131na 10 mil hava sahas\u0131 tayin ediyor, sahibi belirsiz kayal\u0131klara bayrak dikip mangal partisi yap\u0131yor, anakaralar\u0131n aras\u0131n\u0131 kendi adalar\u0131n\u0131n kesti\u011fini iddia ederek bizi Akdeniz\u2019de s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor fakat bizde hareket yok: onlar\u0131n taleplerinin ne kadar ve nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 konu\u015fmak durumunda (edilgen, pasif konumda) kal\u0131yoruz. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hep b\u00f6yle oldu. Onlar talep ettiler ya da hareket yapt\u0131lar, biz onlar\u0131n taleplerini ve hareketlerini m\u00fczakereye istekli oldu\u011fumuzu beyan ettik. <\/p>\n\n\n\n Peki ne oldu da Saray ans\u0131z\u0131n sava\u015f\u0131 bile g\u00f6ze alarak, hatta \u00e7at\u0131\u015fma arzulayarak Mavi Vatan\u2019a sahip \u00e7\u0131kt\u0131? \u00dcstelik bunu y\u0131llarca haz\u0131rlanmas\u0131 gereken diplomatik bir altyap\u0131 olmadan, b\u00f6lgesel ittifak kurmadan, neredeyse b\u00fct\u00fcn Akdeniz \u00fclkelerini ve AB\u2019yi kar\u015f\u0131s\u0131na alarak yapt\u0131. B\u0131raksalar Yunanistan\u2019la, Fransa\u2019yla, Birle\u015fik Arap Emirlikleri\u2019yle, hatta \u0130srail ve M\u0131s\u0131r\u2019la sava\u015fa girecek. Yoksa I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bl\u00f6fle netice alaca\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor? Ya da mesela i\u00e7 politikada g\u00fc\u00e7 kazand\u0131racak k\u00fc\u00e7\u00fck bir asker\u00ee zafer, oya tahvil edilecek bir \u015fovenizm patlamas\u0131… Ate\u015fle oynamak gibi bir \u015fey\u2026<\/p>\n\n\n\n S\u00f6ylemeye dilim varm\u0131yor ama kendi siyas\u00ee partisinin 2023, 2053 hedeflerini hegemonik bir tutumla halk\u0131n tamam\u0131na dayatmay\u0131 ama\u00e7layan fakat se\u00e7men taban\u0131 giderek daralan k\u00fc\u00e7\u00fck bir iktidar \u00e7evresinin her t\u00fcrl\u00fc muhalif sesi bast\u0131rmak ve kar\u015f\u0131devrimini tamamlamak i\u00e7in sava\u015ftan ba\u015fka \u00e7aresi kalmam\u0131\u015f olabilir. <\/p>\n\n\n\n Bu ihtimal Adalar Denizi\u2019nde, Do\u011fu Akdeniz\u2019de ve K\u0131br\u0131s\u2019ta T\u00fcrk milletinin hakl\u0131 ve me\u015fru direni\u015fini zerre kadar g\u00f6lgelemez. T\u00fcrkiye asla Akdeniz uygarl\u0131\u011f\u0131na s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nmez, Antalya k\u00f6rfezine hapsedilemez ve Adalar Denizi\u2019nde seyr\u00fcsefer imk\u00e2n\u0131 k\u0131s\u0131tlanamaz. Fakat Saray\u2019\u0131n yirmi sene durup \u015fimdi co\u015fmas\u0131 da ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc a\u00e7\u0131klanamaz: d\u0131\u015f politikay\u0131 daima i\u00e7 politikada bir manivela olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Saray\u2019\u0131n ideolojik saplant\u0131lar\u0131 d\u0131\u015f politikas\u0131na y\u00f6n vermektedir. \u0130srail, M\u0131s\u0131r ve Suriye ile bu y\u00fczden anla\u015fma yapm\u0131yor. Ba\u015fka deyi\u015fle siyas\u00ee iktidar\u0131n ideolojik saplant\u0131lar\u0131 mant\u0131kl\u0131 bir Devlet politikas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131k\u0131yor. Saray olaylara 360 derecelik bir Devlet a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011fil, ideolojik bir siyas\u00ee partinin 45 derecelik dar a\u00e7\u0131s\u0131yla bak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Devlet\u2019i d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir yola sokarak, bu yolda en a\u011f\u0131r kay\u0131plar\u0131 g\u00f6ze alarak (\u201cher t\u00fcrl\u00fc bedeli \u00f6demeye haz\u0131r\u0131z\u201d) kendi \u00fclkesini zamans\u0131z ve haz\u0131rl\u0131ks\u0131z sava\u015fa s\u00fcr\u00fckleyen diktat\u00f6rlere ve dikta heveslilerine tarih yabanc\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n Say\u0131n Saray\u2019a s\u0131radan bir yurtta\u015f olarak na\u00e7izane tavsiyem \u015fudur: bir an bile gecikmeden, \u201cMon\u015fer\u201d kategorisine giren geleneksel emekli diplomatlardan ve emekli edilmi\u015f general ve amirallerden olu\u015fan, mevcut hiyerar\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda strateji ve taktik \u00fcretecek bir dan\u0131\u015fmanlar kurulu olu\u015fturmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Covit-19\u2019la m\u00fccadele etmek i\u00e7in \u201cbilim kurulu\u201d at\u0131yorsan\u0131z, sava\u015f gibi \u00f6nemli bir konuda karar yetkisini Saray\u2019daki Ba\u015fkomutan\u2019a ve onun sivil dan\u0131\u015fmanlar\u0131na b\u0131rakamazs\u0131n\u0131z. Silahlar b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcr\u00fclt\u00fcyle ve durdurulamayacak \u015fekilde patlar, \u015fa\u015f\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z! Kurmay yetenekleriniz bu kadar karma\u015f\u0131k bir sava\u015fa yetmez. Sava\u015f \u00e7\u0131karsa, ileriki a\u015famalarda zaten bir \u201casker\u00ee ve diplomatik kurul\u201d atamak zorunda kalacaks\u0131n\u0131z. Bari bunu \u015fimdi yap\u0131n, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bu yolda hi\u00e7 olmazsa \u00f6n\u00fcn\u00fcz\u00fc g\u00f6rme imk\u00e2n\u0131na kavu\u015fursunuz. <\/p>\n\n\n\n Veryans\u0131ntv, 04. 09.2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Sava\u015f tarih\u00e7isi Spencer Tucker, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 analizine \u015fu c\u00fcmleyle ba\u015flar: \u201cBir b\u00fct\u00fcn olarak k\u0131ta, sava\u015fa hi\u00e7bir zaman 1914\u2019teki kadar haz\u0131r olmam\u0131\u015ft\u0131\u201d (Modern \u00c7a\u011fda Sava\u015f Sanat\u0131, der. Jeremy Black, Kitap Yay\u0131nevi 2003, s. 88). Her ne kadar ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 \u00e7akan Saraybosna suikast\u0131 olduysa da I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 Almanya\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya resmen sava\u015f … <\/p>\n