Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Herkesin bir m\u00fckemmel k\u00e2bus tasavvuru vard\u0131r. Benimkisi \u201cliderlik k\u00e2busu\u201ddur. B\u00fcy\u00fck bir lider ya da imparator gibi bir \u015fey oldu\u011funuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Her s\u00f6z\u00fcn\u00fcz kanun oluyor, \u00e7evrenizdeki insanlar en sa\u00e7ma s\u00f6zlerinizde bile derin bir hikmet aray\u0131p buluyorlar. En \u00e7aresiz, en aciz h\u00e2linizle yerlerde s\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz zaman bile hep bir a\u011f\u0131zdan \u201cHep muzaffer, daima!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131yorlar. Giderek hakikat duygusunu kaybediyorsunuz. Bundan daha feci bir k\u00e2bus olabilir mi?<\/p>\n\n\n\n
Eski \u00e7a\u011flarda bunun \u00e7aresini bulmu\u015flar. Kral\u0131n g\u00fcndelik hayat\u0131na, onu hem e\u011flendiren, hem d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren, hem de uyaran \u201csoytar\u0131\u201dy\u0131 sokmu\u015flar. Kral kendi ger\u00e7e\u011fini sadece soytar\u0131n\u0131n aynas\u0131nda g\u00f6rebilmi\u015f. Eski Roma\u2019da muzaffer komutan, ordular\u0131n\u0131 Rubikon Irma\u011f\u0131\u2019n\u0131n k\u0131y\u0131s\u0131nda b\u0131rak\u0131p atl\u0131 sava\u015f arabas\u0131yla Roma\u2019ya gelir ve Kolezyum\u2019da kendisini \u00e7\u0131lg\u0131nca alk\u0131\u015flayan kalabal\u0131klar\u0131 selamlarm\u0131\u015f. Fakat o s\u0131rada yan\u0131ndaki g\u00f6revli, komutan\u0131n kula\u011f\u0131na, b\u00fct\u00fcn bu \u015fan ve \u015f\u00f6hretin ge\u00e7ici oldu\u011funu, Roma\u2019y\u0131 senat\u00f6rlerin y\u00f6netti\u011fini, komutan\u0131 alk\u0131\u015flayan insanlar\u0131n onu her an par\u00e7alayabileceklerini f\u0131s\u0131ldarm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n
Modern d\u00fcnyada bu t\u00fcrden uyar\u0131 mekanizmalar\u0131 yok. Lider, beraber yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakarak, ger\u00e7e\u011fi fark edenleri cezaland\u0131rarak, itiraz ve ele\u015ftiri nedir bilmeyen i\u015f bitirici unsurlarla ve dalkavuk h\u00f6d\u00fcklerle beraber sonunda a\u015fa\u011f\u0131 yuvarlanaca\u011f\u0131 zirveye \u00e7\u0131kabiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Toplumsal hayat\u0131 din\u00ee, siyas\u00ee ya da etnik gruplara ve cemaatlere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, idari yap\u0131s\u0131 ise eyalet benzeri \u00f6zerk yap\u0131lara ayr\u0131lm\u0131\u015f (ya da ayr\u0131lacak olan) \u00fclkelerde kanun yapma ve her \u015feyi denetleme yetkisi olan g\u00fc\u00e7l\u00fc merkezi y\u00f6netimler olu\u015fur. Eski imparatorluk yap\u0131lar\u0131 ve b\u00f6lge y\u00f6neticilerinin (gauleiter) do\u011frudan F\u00fchrer\u2019e ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Nazi Almanyas\u0131 b\u00f6yleydi.<\/p>\n\n\n\n
Toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n siyas\u00ee partilerle temsil edildi\u011fi, yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z, \u00fcniversitelerin \u00f6zerk, sendikalar\u0131n \u00f6zg\u00fcr oldu\u011fu, devlet yap\u0131s\u0131 kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesine dayanan \u00fclkelerde se\u00e7imle kurulan h\u00fck\u00fcmetler Devlet\u2019i mevcut hukuk kurallar\u0131na g\u00f6re y\u00f6netirler. 1961 Anayasas\u0131 bize b\u00f6yle bir d\u00f6nem ya\u015fatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Se\u00e7imle kurulan bir h\u00fck\u00fcmetin, hukukuna tecav\u00fcz etti\u011fi Devlet\u2019i ele ge\u00e7irerek kendisini Devlet\u2019le \u00f6zde\u015flemesi, Devlet Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n kendisini \u201ckurucu\u201d ve kanun koyucu ilan etmesi siyaset biliminde \u201cdiktat\u00f6rl\u00fck\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u0130crac\u0131 bakanl\u0131k\u201d s\u00f6z\u00fcnde yetki kullan\u0131m\u0131yla ilgili \u00e7ok derin bir anlam var. \u201cOfisler\u201dde toplanan bilgileri ve haz\u0131rlanan tasar\u0131lar\u0131 adamlar\u0131yla birlikte inceleyerek karar veren ve karar\u0131n\u0131 bakanlar\u0131na \u201cicra ettiren,\u201d bu arada hangi albay\u0131n general olaca\u011f\u0131n\u0131, hangi k\u0131demsiz akademisyenin rekt\u00f6r olaca\u011f\u0131n\u0131, kimin sanat\u00e7\u0131 oldu\u011funu, itfaiye te\u015fkilat\u0131n\u0131n kadrosunu, tiyatrolar\u0131n repertuar\u0131n\u0131 bile belirleyen, sokaktaki adam\u0131 yarg\u0131\u00e7 yapabilen bir yetki, tek ki\u015fiden olu\u015fan bir Kurucu \u0130rade, yery\u00fcz\u00fcnde hi\u00e7 kimseye nasip olmam\u0131\u015ft\u0131r. Buras\u0131 \u00f6yle bir yer de\u011fil, hi\u00e7 \u00f6yle olmad\u0131. 1908\u2019den, 1923\u2019ten ge\u00e7mi\u015f, 1960\u2019lar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f, hukuk nosyonu olan bir toplumu anonim \u015firket gibi y\u00f6netmeye kalk\u0131\u015fmak nas\u0131l bir i\u015ftir? <\/p>\n\n\n\n
Bir dahaki se\u00e7ime zafer vaat eden rahat\u0131na d\u00fc\u015fk\u00fcn korkak politikac\u0131lar \u0130bi\u015fin R\u00fcyas\u0131\u2019nda bir hakikat, diktat\u00f6r\u00fcn d\u0131\u015fk\u0131s\u0131nda boncuk arayabilirler. Arad\u0131klar\u0131n\u0131 bulabilirler, parlat\u0131p g\u00f6z\u00fcm\u00fcze de sokabilirler. Devlet\u2019in birden silkinip kendine gelece\u011fini umanlar da olabilir. Dostoyevski\u2019nin Karamazov Karde\u015fler<\/em>\u2019inde y\u00fcce bir din adam\u0131 vard\u0131r: Staretz Zo\u015fima. \u00d6l\u00fcs\u00fcnden mucize beklerler fakat giderek \u00e7\u00fcr\u00fcyen cesedin kokusundan kimse ka\u00e7amaz. <\/p>\n\n\n\n Bu arada, Devlet Tiyatrolar\u0131\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn yetkileri Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fland\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, amat\u00f6r tiyatro gruplar\u0131n\u0131n, sokak tiyatrosunun zaman\u0131 gelmi\u015f demektir. Na\u00e7izane tavsiyem, Brecht\u2019in \u201cIII. Reich\u2019\u0131n Korku ve Sefaleti\u201dyle ba\u015flamalar\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kolayca uyarlanabilir. 12 Mart d\u00f6neminde (1971) bu oyun AST\u2019ta sergilenmi\u015f ve S\u0131k\u0131y\u00f6netim Komutanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yasaklanm\u0131\u015ft\u0131. Biz o zamanlar \u00fclkede \u201cfa\u015fizm\u201d var san\u0131yorduk. \u0130yi mi? Ayd\u0131nl\u0131k<\/em>, 13. 07. 2018<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Herkesin bir m\u00fckemmel k\u00e2bus tasavvuru vard\u0131r. Benimkisi \u201cliderlik k\u00e2busu\u201ddur. B\u00fcy\u00fck bir lider ya da imparator gibi bir \u015fey oldu\u011funuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Her s\u00f6z\u00fcn\u00fcz kanun oluyor, \u00e7evrenizdeki insanlar en sa\u00e7ma s\u00f6zlerinizde bile derin bir hikmet aray\u0131p buluyorlar. En \u00e7aresiz, en aciz h\u00e2linizle yerlerde s\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz zaman bile hep bir a\u011f\u0131zdan \u201cHep muzaffer, daima!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131yorlar. … <\/p>\n