Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de 1961-1980 aras\u0131nda modern demokratik devlet anlay\u0131\u015f\u0131na uygun bir anayasal rejim vard\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta iki meclisli bir yasama organ\u0131, bu organdan \u00e7\u0131kan denetime a\u00e7\u0131k bir y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc ve siyasetten uzak durmay\u0131 haysiyet meselesi olarak g\u00f6ren hukuk\u00e7ular\u0131n y\u00f6netti\u011fi yarg\u0131 kurumundan olu\u015fan sistem, her asker\u00ee m\u00fcdahale ve darbede biraz fire vererek ve bozularak da olsa, Nisan 2017 referandumuyla getirilen ba\u015fkanl\u0131k rejimine kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Referandumdan \u00f6nce, AKP anayasada yapmak istedi\u011fi de\u011fi\u015fiklikleri savunurken, \u00f6zellikle partili cumhurba\u015fkan\u0131na imk\u00e2n verdi\u011fi i\u00e7in 1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
D\u00f6nemin Anayasa Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 Burhan Kuzu, 1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131 en mill\u00ee ve darbe sonras\u0131 haz\u0131rlanmayan tek anayasa olarak \u00f6v\u00fcyor ve \u015f\u00f6yle diyordu: \u201cKe\u015fke 1961 Anayasas\u0131n\u0131 haz\u0131rlayanlar, o metni oldu\u011fu gibi al\u0131p i\u00e7indeki eksiklikleri tamamlasalard\u0131\u201d (08.04.2010, H\u00fcrriyet<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda bu konu 27 May\u0131s Devrimi\u2019nden sonra da tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. O zaman yeni bir anayasaya gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen hukuk\u00e7ular 1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131 Devrim Kanunlar\u0131\u2019n\u0131n anayasas\u0131 olarak savundular. \u201cLaiklik kar\u015f\u0131t\u0131 faaliyetlerin oda\u011f\u0131\u201d olan bir partinin 56 y\u0131l sonra 1924 Anayasas\u0131\u2019n\u0131 kendi emellerine uygun bulaca\u011f\u0131n\u0131 r\u00fcyalar\u0131nda g\u00f6rselerdi hayra yormazlard\u0131. AKP gibi bir parti 1924 anayasas\u0131n\u0131n benzeriyle ancak kendi kar\u015f\u0131devrimini tamamlamaya tam te\u015febb\u00fcs edebilirdi. Nitekim \u00f6yle oldu.<\/p>\n\n\n\n 27 May\u0131s Devrimi\u2019nden hemen sonra kurulan Anayasa Komisyonu yeni anayasan\u0131n esaslar\u0131n\u0131 bir rapor halinde Mill\u00ee Birlik Komitesi\u2019ne ve T\u00fcrk halk\u0131na sundu. Komisyon Ba\u015fkan\u0131 Ord. Prof, S\u0131dd\u0131k Sami Onar; ve \u00fcyeler, Prof. Nail Kubal\u0131, Prof. Naci \u015eensoy, Prof. Rag\u0131p Sar\u0131ca, Ord. Prof. H\u0131fz\u0131 Velded Velidedeo\u011flu, Prof. Tar\u0131k Zafer Tunaya, Do\u00e7. \u0130smet Giritli\u2019nin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Rapor\u2019un en \u00f6nemli c\u00fcmlesi \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n \u201cM\u00fcstakbel Anayasan\u0131n hakiki hukuk Devleti fikrini ger\u00e7ekle\u015ftirmesi insan \u015feref ve haysiyetini, fert hak ve h\u00fcrriyetlerini oldu\u011fu kadar sosyal haklar\u0131 da teminat alt\u0131na almas\u0131, Devlet organlar\u0131n\u0131, sosyal m\u00fcesseselerini kuran ve koruyan bir muvazene \u00e2mili [denge etkeni] olmas\u0131, kanunlar\u0131n Anayasaya uygunlu\u011funu sa\u011flayacak m\u00fcesseselere yer vermesi, bunun i\u00e7in de iktidar\u0131 te\u015fkil eden bir Meclis \u00e7o\u011funlu\u011funun me\u015fru hak ve yetkilerini a\u015farak yar\u0131n\u0131n iktidar\u0131 olabilecek bir Meclis az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ezmemesi, demokrasinin en esasl\u0131 varl\u0131k \u015fart\u0131 olan siyas\u00ee hayat\u0131 felce u\u011fratamamas\u0131 i\u00e7in gerekli b\u00fct\u00fcn esaslar\u0131 ihtiva etmesi laz\u0131md\u0131r\u201d (Ak Devrim<\/em>, Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet Bas\u0131mevi 1960, s. 66).<\/p>\n\n\n\n O g\u00fcn\u00fcn siyas\u00ee \u015fartlar\u0131nda CHP\u2019nin alt\u0131 okunu anayasan\u0131n i\u00e7ine sokamazlard\u0131. \u201cMill\u00ee M\u00fccadele ruhunun, millet egemenli\u011finin, Atat\u00fcrk Devrimlerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n tam \u015fuuruna sahip olarak\u201d diye ba\u015flayan 1961 Anayasas\u0131, liberal ya da Amerikanc\u0131 bir anayasa de\u011fildi. Bu anayasayla i\u015f\u00e7iler ger\u00e7ek sendikaya, \u00fcniversiteler ve TRT gibi kurumlar sahici bir \u00f6zerkli\u011fe kavu\u015ftular. Esip g\u00fcrleseler de siyas\u00ee iktidarlar dilediklerini yapamayacaklar\u0131, kendi me\u015fruiyet alanlar\u0131n\u0131 bizzat yaratamayacaklar\u0131 denetim mekanizmalar\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131lar. \u00dclkede idar\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel bir r\u00f6nesans ya\u015fand\u0131. Bu \u00fclkede biraz devrimcilik, ciddiyet, yurtseverlik, vicdan, k\u00fclt\u00fcr k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 kald\u0131ysa, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 1961 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n getirdi\u011fi \u201ck\u0131sm\u00ee \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler\u201de bor\u00e7ludur. Bize uymazm\u0131\u015f! Bize ne uyar? \u00dcmmetsever \u0130hvan diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc?<\/p>\n\n\n\n Askeri ve siviliyle siyas\u00ee toplum 1961 Anayasas\u0131\u2019n\u0131 muhafaza ve m\u00fcdafaa edemedi. 1971\u2019de Nihat Erim\u2019in s\u00f6zleriyle \u201c\u00fczerine \u015fal \u00f6rt\u00fclen\u201d Anayasa 1980 asker\u00ee cuntas\u0131yla kald\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece ne oldu? Atlantik\u00e7ilik, liberalizm, giderek neoliberalizm son s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemi\u015f oldu. \u015eimdi de Amerikanc\u0131 iki partili Hacivat-Karag\u00f6z sistemi kuruluyor. \u0130htilalin Anayasa Komisyonu Raporu\u2019nda s\u00f6z\u00fc edilen sosyal haklar sa\u011flam m\u0131? \u00c7o\u011funlu\u011fun az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ezmedi\u011fi parlamenter sistem var m\u0131? Ba\u011f\u0131ms\u0131z yarg\u0131 duruyor mu? Devlet\u2019in muvazenesi (dengesi) yerinde mi? Kamuya ait ya da \u00f6zerk bir kurum kald\u0131 m\u0131?<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de iki ana ak\u0131m vard\u0131r. Birincisi, \u0130ttihat ve Terakki\u2019den ba\u015flay\u0131p 1961 Anayasas\u0131\u2019na; ikincisi, H\u00fcrriyet ve \u0130tilaf F\u0131rkas\u0131\u2019ndan ba\u015flay\u0131p AKP Anayasas\u0131\u2019na kadar uzan\u0131r. \u015eimdilik birinci ak\u0131m kesintiye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 1980\u2019lerde duraklam\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor; ikincisi ise s\u0131rt\u0131nda AKP\u2019yi ta\u015f\u0131yarak freni patlam\u0131\u015f kamyon gibi yoku\u015f a\u015fa\u011f\u0131 gidiyor. Her toplum mecbur kald\u0131\u011f\u0131nda kendi i\u00e7inden bir kurucu irade \u00e7\u0131kar\u0131p yeni bir anayasa yapar. Ayd\u0131nl\u0131k<\/em>, 08. 03. 2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan T\u00fcrkiye\u2019de 1961-1980 aras\u0131nda modern demokratik devlet anlay\u0131\u015f\u0131na uygun bir anayasal rejim vard\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta iki meclisli bir yasama organ\u0131, bu organdan \u00e7\u0131kan denetime a\u00e7\u0131k bir y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc ve siyasetten uzak durmay\u0131 haysiyet meselesi olarak g\u00f6ren hukuk\u00e7ular\u0131n y\u00f6netti\u011fi yarg\u0131 kurumundan olu\u015fan sistem, her asker\u00ee m\u00fcdahale ve darbede biraz fire vererek ve bozularak da olsa, … <\/p>\n