Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
1950\u2019li y\u0131llar\u0131n sonuydu. Edirne\u2019deki Ziraat Bankas\u0131\u2019n\u0131n teras\u0131nda bir grup memur \u00e7ocu\u011fuyla birlikte Talat Pa\u015fa Bulvar\u0131\u2019n\u0131 h\u0131ncah\u0131n\u00e7 doldurmu\u015f \u00e7\u0131lg\u0131nca ba\u011fr\u0131\u015fan miting kalabal\u0131\u011f\u0131n\u0131 seyrediyordum. \u0130\u00e7inde tek bir ki\u015finin ayakta durdu\u011fu \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131k siyah otomobil, dalgalanan bir insan denizini yararak yava\u015f yava\u015f ilerliyordu. Araban\u0131n i\u00e7inde ayakta duran adam\u0131n k\u0131z\u0131l\u0131ms\u0131 sa\u00e7lar\u0131n\u0131 (k\u0131na s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenirdi), y\u00fcz\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131n\u0131 kaplayan siyah g\u00f6zl\u00fcklerini, zaman\u0131n t\u00e2biriyle \u201cbe\u015fu\u015f\u201d (hazla g\u00fcl\u00fcmseyen) \u00e7ehresini hat\u0131rl\u0131yorum. Beyaz eldivenli ellerini bana \u00e7ok tuhaf gelen mekanik ve yava\u015f hareketlerle sallayarak halk\u0131 selaml\u0131yordu. Adnan Menderes\u2019i ilk ve son g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm b\u00f6yle oldu.<\/p>\n\n\n\n
O s\u0131ralarda Edirne Erkek Lisesi (belki de Muallim Mektebi) \u00f6\u011frencilerinin kukla g\u00f6sterilerini izlerdim. En sevilen kukla, y\u00fcz\u00fcn\u00fc kaplayan bir tebess\u00fcmle \u015fakalar yapan, \u00e7ocuklar\u0131 azarlayan, siyah elbiseli, beyaz eldivenli, g\u00fcne\u015f g\u00f6zl\u00fckl\u00fc, melon \u015fapkal\u0131 bir tipti.<\/p>\n\n\n\n
Bu iki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc zihnimde birle\u015ferek bir politikac\u0131 imgesi olu\u015fturdu. S\u00fcrekli konu\u015fan, g\u00fcl\u00fcmseyen, at\u0131p tutan, mekanik hareketlerle halk\u0131 selamlayan fakat sahici olmayan bir fig\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Sonra 27 May\u0131s Devrimi oldu ve k\u0131yametler koptu. O s\u0131rada Ankara\u2019dayd\u0131k. Herkes radyodan Yass\u0131ada Duru\u015fmalar\u0131\u2019n\u0131 izliyordu: \u201cSan\u0131klar getirildiler, ba\u011fl\u0131 olmayarak yerlerine al\u0131nd\u0131lar, m\u00fcdaafiler haaz\u0131r, a\u00e7\u0131k olarak duru\u015fmaya devam olundu.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Zihnimde beliren kukla benzeri politikac\u0131 imgesinin ard\u0131nda \u00e7e\u015fitli olaylar, \u00e7at\u0131\u015fmalar, hakl\u0131 ve haks\u0131z tutumlardan olu\u015fan muazzam bir derinlik oldu\u011funu o s\u0131ralarda anlad\u0131m. Politikac\u0131n\u0131n halka yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 imge ile ger\u00e7eklik aras\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir fark vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7en cumartesi g\u00fcn\u00fc Say\u0131n Reis, Ankara\u2019da y\u00fcz binlerce ki\u015fiyle birlikte \u201cBizimkisi bir a\u015fk hik\u00e2yesi\/Siyah beyaz film gibi biraz\u201d diye \u015fark\u0131 s\u00f6ylerken b\u00fct\u00fcn bunlar akl\u0131ma geldi: Menderes\u2019in be\u015fu\u015f \u00e7ehresi, beyaz eldivenli kukla, \u201cduru\u015fmaya devam olundu\u201d vs.<\/p>\n\n\n\n
Anlamad\u0131\u011f\u0131m \u015fudur: sekiz dokuz ya\u015f\u0131nda bir \u00e7ocuk bile imgenin sahte oldu\u011funu sezgileriyle anlarken (kukla ba\u011flant\u0131s\u0131yla) ve imgenin ard\u0131nda, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle hi\u00e7 ba\u011fda\u015fmayan bir derinlik oldu\u011funu zamanla kavrayabilirken, g\u00f6rece geli\u015fmi\u015f olmas\u0131 gereken bir se\u00e7men kitlesi bunca deneyime ra\u011fmen nas\u0131l bu kadar k\u00f6r olabilir? A\u015fk ili\u015fkisinin a\u011f\u0131r bir h\u00fcsranla sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 anlamak nas\u0131l bu kadar zor olabilir?<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7 ihtimal var: birincisi, g\u00f6zleriyle g\u00f6rd\u00fckleri yolsuzlu\u011fu, \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci\u201dni, FET\u00d6 yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlam\u0131yor olabilirler (se\u00e7ici bellek: bizi rahats\u0131z eden \u015feyleri hat\u0131rlamay\u0131z); ikincisi, r\u0131za g\u00f6steriyor olabilirler (\u201cNe yapt\u0131ysa bizim i\u00e7in yapt\u0131\u201d); \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, teslimiyet g\u00f6steriyor olabilirler (\u201cSes etmeyelim, bizi o bat\u0131rd\u0131, yine o kurtar\u0131r\u201d). Kitlenin lidere olan a\u015fk\u0131 b\u00f6yle bir \u015fey; unutmak, raz\u0131 olmak ve teslim olmak gibi \u00fc\u00e7 unsurdan olu\u015fuyor. <\/p>\n\n\n\n
Lider(ler)le kurulan a\u015fk ili\u015fkisi elbette yeni de\u011fil. 1930\u2019larda Alman halk\u0131 Hitler\u2019e \u00e2\u015f\u0131kt\u0131 mesela (bereket bizdeki durum \u015fimdilik o kadar vahim de\u011fil, ge\u00e7ici gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor!). Alman halk\u0131n\u0131n Hitler\u2019e olan a\u015fk\u0131 Frankfurt Okulu Marksistleri, \u00f6zellikle sosyal psikoloji boyutunda Wilhelm Reich taraf\u0131ndan incelenmi\u015ftir (bkz. Fa\u015fizmin Kitle Ruhu Anlay\u0131\u015f\u0131<\/em>, \u00e7ev. Bertan Onaran, Payel 2002).<\/p>\n\n\n\n \u00c7ok \u00e7e\u015fitli teoriler var. Fakat en genelde, iktisad\u00ee ve sosyal bask\u0131 alt\u0131nda kalan bireyin ezilmi\u015fli\u011fini, kendisi gibi olmayanlara duydu\u011fu nefreti, \u00f6zlemlerini ve korkular\u0131n\u0131 tek bir g\u00fc\u00e7l\u00fc iradeyle (lider) telafi etme y\u00f6nsemesi \u00fczerinde durulmu\u015ftur. \u201cO bizden biri, bizi ancak o kurtar\u0131r, zor durumdan \u00e7\u0131kar\u0131r, her \u015feyi biliyor ve yolu g\u00f6steriyor\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi, s\u0131radan insan\u0131n beynine yerle\u015fen fa\u015fizm vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn en ilkel h\u00e2lidir. Liderin \u00f6zenle imal edilmi\u015f imgesi ile onun ger\u00e7ekli\u011fi aras\u0131ndaki fark ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fc bozulur ve a\u015fk hik\u00e2yesi yerini h\u00fcsrana b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130lkel toplumlarda siyaset davran\u0131\u015f\u0131 futbol tak\u0131m\u0131 taraftarl\u0131\u011f\u0131ndan farks\u0131zd\u0131r. Tak\u0131m\u0131n renklerine vurulursunuz, her bir oyuncusunu \u00f6l\u00fcm\u00fcne savunursunuz. \u015eu medya \u00e7a\u011f\u0131nda cilalan\u0131p \u00f6n\u00fcn\u00fcze konulan herhangi bir muhterisi ya da yerel se\u00e7im aday\u0131n\u0131 kurtar\u0131c\u0131 lider zannedersiniz, her \u00e7al\u0131m\u0131nda bir hikmet aray\u0131p bulursunuz. Lideriniz daima seyirlik manzaralar olu\u015fturup size hep ho\u015funuza giden \u015feyler s\u00f6yler. Sizinkisi bir a\u015fk hik\u00e2yesi! Ayd\u0131nl\u0131k<\/em>, 25. 03. 2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan 1950\u2019li y\u0131llar\u0131n sonuydu. Edirne\u2019deki Ziraat Bankas\u0131\u2019n\u0131n teras\u0131nda bir grup memur \u00e7ocu\u011fuyla birlikte Talat Pa\u015fa Bulvar\u0131\u2019n\u0131 h\u0131ncah\u0131n\u00e7 doldurmu\u015f \u00e7\u0131lg\u0131nca ba\u011fr\u0131\u015fan miting kalabal\u0131\u011f\u0131n\u0131 seyrediyordum. \u0130\u00e7inde tek bir ki\u015finin ayakta durdu\u011fu \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131k siyah otomobil, dalgalanan bir insan denizini yararak yava\u015f yava\u015f ilerliyordu. Araban\u0131n i\u00e7inde ayakta duran adam\u0131n k\u0131z\u0131l\u0131ms\u0131 sa\u00e7lar\u0131n\u0131 (k\u0131na s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenirdi), y\u00fcz\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131n\u0131 … <\/p>\n