Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015fka \u00fclkelerdeki sosyalistlerin aksine bizler Ekim Devrimi\u2019ni sadece kitaplardan \u00f6\u011frendik. \u00c7in, Endonezya, Hindistan gibi do\u011fu \u00fclkelerinde, Latin Amerika\u2019da ve elbette Avrupa \u00fclkelerinde, hatta ABD\u2019de bizim ya\u015f\u0131m\u0131zdaki insanlar (68\u2019de ilk gen\u00e7lik ya da gen\u00e7lik d\u00f6neminde olanlar) gerek Ekim Devrimi\u2019ni, gerekse onu izleyen Komintern (III. Enternasyonal) faaliyetlerinin en az\u0131ndan kendi \u00fclkeleriyle ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bir \u00f6nceki ku\u015fa\u011f\u0131n deneyimlerinden \u00f6\u011frenmi\u015flerdi. B\u00fct\u00fcn bu \u00fclkelerde s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi T\u00fcrkiye\u2019ye k\u0131yasla daha erken bir tarihte, daha kitlesel ve \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bi\u00e7imler alarak ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 da asl\u0131nda bir ideolojiler sava\u015f\u0131yd\u0131. Provas\u0131 1936-39 y\u0131llar\u0131nda \u0130spanyol \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f, Frankizm bi\u00e7imini alan fa\u015fizm, kom\u00fcnizmin Stalinist ve Tro\u00e7kist versiyonlar\u0131, anar\u015fizm, anarko-sendikalizm, kralc\u0131l\u0131k ve s\u00f6m\u00fcrgeci militarizm aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel etkileri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya dillerinde yay\u0131lan b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadele ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Fransa, Yugoslavya, Romanya, Bulgaristan gibi Nazi i\u015fgaline u\u011frayan \u00fclkelerde direni\u015f hareketlerinin bask\u0131n rengi k\u0131z\u0131l olmu\u015ftur. Bizim \u00fclkemiz bu \u00e7at\u0131\u015fma, tart\u0131\u015fma ve ideolojik etki alanlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131. Tarih\u00ee pratikten gelen, d\u00fc\u015f\u00fcnsel boyutu olan, aile fertlerinin canl\u0131 tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na dayanan, olumlu ya da olumsuz anlamda okunan ve anlat\u0131lan bir sosyalist k\u00fclt\u00fcr s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 olarak bize pek u\u011framad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Sosyalizmin tarihini ve teorisini anlatan kitaplar ba\u015fka \u00fclkelerde \u00e7ok erken tarihlerde geni\u015f kitlelere ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela Stalin\u2019in 1890\u2019larda Tiflis\u2019teki Papaz Okulu\u2019nda \u00f6\u011frenciyken Engels\u2019in 1845\u2019te yazd\u0131\u011f\u0131 \u0130ngiltere\u2019de<\/em> Emek\u00e7i S\u0131n\u0131flar\u0131n Durumu<\/em> adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 okudu\u011funu biliyoruz. Bizde Marx\u2019\u0131n Kapital<\/em>\u2019inin Almanca\u2019dan \u00e7evrilen tam bask\u0131s\u0131 bile ancak 2015 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bizim Cumhuriyetimizin harc\u0131nda olmasa da sonraki d\u00f6nemlerinde devlet eliyle \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kom\u00fcnizm kayg\u0131s\u0131 yarat\u0131ld\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin NATO\u2019ya girmesiyle (1952) birlikte bu kayg\u0131n\u0131n neredeyse cinnet boyutlar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u015f\u00e7i hareketinin\/kom\u00fcnist faaliyetin yoklu\u011funa ra\u011fmen Kom\u00fcnizmle M\u00fccadele Dernekleri\u2019nin kurulmas\u0131 (1948-53) bunun bir \u00f6rne\u011fi ve belirtisidir. K\u00f6y Enstit\u00fcleri\u2019nin kapat\u0131lmas\u0131nda, h\u00fck\u00fcmetlerin resmi politikas\u0131n\u0131 alenen \u00f6vmeyen sanat eserlerinin yasaklanmas\u0131nda, \u00fclkede ya\u015fanan her olayda b\u00fct\u00fcn entelekt\u00fcellerin, \u015fair ve yazarlar\u0131n \u201cg\u00fcnah ke\u00e7isi\u201d gibi tutuklanmas\u0131nda hep bu kom\u00fcnizm kayg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n Ve kitaplar \u00e7\u0131k\u0131yor<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu d\u00f6nem 1960\u2019da, 27 May\u0131s \u0130htilali\u2019yle sona erdi. 60\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ortas\u0131nda sol yay\u0131nlar T\u0130P\u2019in kurulmas\u0131yla h\u0131z kazanarak raflarda ve kitap\u00e7\u0131 vitrinlerinde g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131. Konumuz Ekim Devrimi oldu\u011fu i\u00e7in sosyalist teoriye ili\u015fkin teorik kitaplar\u0131, genel olarak sol edebiyat\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131yorum. Bizim ku\u015fak o d\u00f6nemde belirli bir zaman aral\u0131\u011f\u0131yla \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn sol kitaplar\u0131, \u00f6zellikle Lenin\u2019in kitaplar\u0131n\u0131 al\u0131p okumu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Fakat benim Ekim Devrimi\u2019yle tan\u0131\u015fmam orta okul \u00f6\u011frencisiyken ger\u00e7ekle\u015fti. O s\u0131rada \u0130htilaller ve Darbeler Tarihi<\/em> adl\u0131 iki ciltlik bir derleme kitap bulmu\u015ftum. Galiba 1963\u2019te Talat Aydemir\u2019in darbe giri\u015fimlerine Ankara\u2019da \u00e7ok yak\u0131ndan tan\u0131k oldu\u011fum i\u00e7in konuya merak sarm\u0131\u015ft\u0131m. Kitab\u0131n en ilgin\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u201cRus \u0130htilali\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Sonraki y\u0131llarda Lenin\u2019in Ne yapmal\u0131<\/em>, \u0130ki Taktik<\/em>, Bir Ad\u0131m \u0130leri \u0130ki Ad\u0131m Geri<\/em>, Rusya\u2019da Kapitalizmin Geli\u015fmesi<\/em>, Sol Kom\u00fcnizm<\/em>, Demokratik Devrimde Sosyal Demokrasinin \u0130ki Takti\u011fi<\/em>, Materyalizm ve Ampriyokritisizm<\/em>, Sosyalizm ve Sava\u015f<\/em>, Kapitalizmin En Y\u00fcksek A\u015famas\u0131: Emperyalizm<\/em>, Devlet ve Devrim<\/em>, Proleter Devrimi ve D\u00f6nek Kautsky<\/em>, Nisan Tezleri ve Ekim Devrimi <\/em>vs gibi b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a al\u0131p okumaya ba\u015flad\u0131m. Fakat hi\u00e7bir \u015fey anlamad\u0131m. Ge\u00e7mi\u015fe bakt\u0131\u011f\u0131m zaman bu kitaplardan \u201cLenin b\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor\u201d diye al\u0131nt\u0131lar yap\u0131p kar\u015f\u0131s\u0131ndakileri oport\u00fcnizmle, revizyonizmle su\u00e7layanlar\u0131n da pek bir \u015fey anlad\u0131klar\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Herkes benze\u015ftirme yoluyla Lenin\u2019in polemiksel kitaplar\u0131ndan kendi durumuna uygun bir \u015feyler \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu ve beceriyordu da. Oysa ben baz\u0131 kitaplar\u0131nda Lenin\u2019in neden bahsetti\u011fini bile anlam\u0131yor, Bol\u015fevik Partisi\u2019yle T\u0130P\u2019i ya da Dev-Gen\u00e7\u2019i kafamda yan yana getirip de k\u0131yaslama yapam\u0131yor; kimin oport\u00fcnist, revizyonist, macerac\u0131 ya da pasifist vs oldu\u011funu Lenin\u2019in yazd\u0131klar\u0131ndan hareketle anlamakta zorluk \u00e7ekiyordum (kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 o zaman ba\u015flam\u0131\u015f!).<\/p>\n\n\n\n Makbul ve makbul olmayan kitaplar<\/strong><\/p>\n\n\n\n Derken \u00fc\u00e7 kitap bu durumu de\u011fi\u015ftirdi. Birincisi, Marcell Liebman\u2019\u0131n Rus \u0130htilali<\/em> (\u00e7ev. Samih Tiryakio\u011flu, Varl\u0131k Yay\u0131nlar\u0131, 1968); ikincisi, Arthur Rosenberg\u2019in Bol\u015fevizm Tarihi<\/em> (\u00e7ev. Ayd\u0131n Eme\u00e7, e yay\u0131nlar\u0131 1967) ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Edmun Wilson\u2019\u0131n Lenin Petrograd\u2019da, Sosyalist Ak\u0131m\u0131n Geli\u015fmesi<\/em> (\u00e7ev. Can Y\u00fccel, A\u011fao\u011flu Yay\u0131nevi 1967) adl\u0131 kitaplar\u0131yd\u0131. Ba\u015fka kitaplar da olabilir ama bu \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc \u00e7ok net hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n Edmun Wilson\u2019\u0131n kitab\u0131n\u0131 y\u0131llar sonra \u0130thaki Yay\u0131nlar\u0131 i\u00e7in yay\u0131na haz\u0131rlarken (Lenin: Tarihi Yazanlar ve Yapanlar<\/em> gibi farkl\u0131 bir ba\u015fl\u0131kla yay\u0131mland\u0131) 1789 Frans\u0131z Devrimi\u2019nden 1871 Paris Kom\u00fcn\u00fc\u2019ne, oradan Ekim Devrimi\u2019ne uzanan bu kapsaml\u0131 kitab\u0131 yak\u0131ndan inceleme, orijinal metinle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131 buldum. Kitap \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Can Y\u00fccel\u2019in \u00e7izgisel de\u011fil de k\u0131r\u0131k, biraz ironik, hatta ayk\u0131r\u0131 ya da fazla insan\u00ee baz\u0131 paragraflar\u0131 atlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim ve bunlar\u0131 yeniden \u00e7evirdim. \u00dcstat 1967\u2019den \u00f6nce kitab\u0131 \u00e7evirirken y\u00fckselmekte olan devrimci ku\u015faklar\u0131 kendince zararl\u0131 ya da sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc baz\u0131 bilgilerden esirgemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n \u0130lk \u00e7\u0131kan sol kitaplarda ciddi bir \u00e7eviri sorunu vard\u0131r. Kavramlar\u0131n T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 tam olarak oturmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7evirilerde tutarl\u0131l\u0131k yoktur. Kas\u0131tl\u0131 ya da kas\u0131ts\u0131z atlamalarla, hatta bilerek yap\u0131lan tahrifatla ilgili ele\u015ftiri ve su\u00e7lamalar bu d\u00f6nemin yay\u0131n faaliyetine e\u015flik etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Bir de makbul olmayan kitaplar vard\u0131. Mesela Bertram D. Wolfe\u2019nin 1969\u2019da Siyasi \u0130limler Derne\u011fi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan 700 sayfal\u0131k Devrim Yapan \u00dc\u00e7 Adam<\/em> adl\u0131 kitab\u0131 (\u00e7ev. Yunus Murat) b\u00f6yleydi. Kitab\u0131 b\u00fcy\u00fck bir hevesle okumu\u015ftum. Fakat a\u011fbilerden biri Wolfe\u2019nin CIA ajan\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyince kitab\u0131 rafa kald\u0131r\u0131p unuttum. Ger\u00e7ekten de Wolfe 1950\u2019li y\u0131llarda antikom\u00fcnist olmu\u015ftu. Fakat kitab\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Amerikan Sosyalist Partisi\u2019nin \u00fcyesiydi, 1924\u2019de Komintern\u2019in V. D\u00fcnya Kongresi\u2019ne delege olarak kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zellikle Ekim Devrimi konusunda \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve ayd\u0131nlat\u0131c\u0131, canl\u0131 insan portrelerine de yer veren edeb\u00ee bir kitapt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda makbul olmayan kitaplar makbul olanlardan daha fazlayd\u0131. Yukar\u0131da de\u011findi\u011fim Liebman, Rosenberg ve Wilson\u2019\u0131n kitaplar\u0131 da \u00e7ok az okunmu\u015ftur. Gene Isaac Deutscher\u2019in 1969\u2019da Rasih G\u00fcran\u2019\u0131n \u00e7evirisiyle A\u011fao\u011flu Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan bas\u0131lan Tro\u00e7ki ve Stalin biyografileri de sosyalist sol taraf\u0131ndan makbul bulunmam\u0131\u015f ve devrimci hareketlerin y\u00fckseldi\u011fi d\u00f6nemde \u00e7ok az okunmu\u015ftur. Zaman i\u00e7inde Devlet\u2019in \u201cgen\u00e7ler zehirlenmesin\u201d diye s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc sans\u00fcre paralel olarak geli\u015fen, \u201carkada\u015flar\u0131n kafas\u0131 kar\u0131\u015fmas\u0131n\u201d \u015feklinde bir i\u00e7 sans\u00fcr sosyalist solun \u00e7e\u015fitli fraksiyonlar\u0131na musallat oldu ve gerek \u00e7evirmenleri gerekse yay\u0131nevlerini y\u00f6nlendirdi. Sonraki d\u00f6nemde her grubun kendi kitapl\u0131\u011f\u0131 olu\u015facakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Ge\u00e7erken belirteyim, b\u00fcy\u00fck bir talihsizlik olarak en fazla okunan (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile) makbul kitaplardan biri Georges Politzer\u2019in Felsefenin Temel \u0130lkeleri<\/em> olmu\u015ftur. Frans\u0131z Kom\u00fcnist Partisi (FKP) \u00fcyesi Politzer\u2019in 1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7o\u011fu okur yazar olmayan Frans\u0131z i\u015f\u00e7ileri Kilise\u2019nin etkisinden kurtarmak i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ders notlar\u0131ndan olu\u015fan bu el kitab\u0131n\u0131 bizler (\u00fcniversite \u00f6\u011frencileri, ayd\u0131nlar vs) 1970\u2019li y\u0131llarda \u201cMarksist felsefe\u201dnin temel kayna\u011f\u0131 olarak okuduk. Frans\u0131z Direni\u015f Hareketi\u2019nin militanlar\u0131ndan olan Politzer\u2019in i\u015fgalci Naziler taraf\u0131ndan kur\u015funa dizilmesinden sonra FKP taraf\u0131ndan bas\u0131lan kitap, derleyenlerin \u00d6ns\u00f6z\u2019de belirttikleri gibi Stalin\u2019in Diyalektik ve Tarihi Materyalizm<\/em> adl\u0131 k\u0131sa bro\u015f\u00fcr\u00fcn\u00fcn geni\u015fletilmi\u015f bir versiyonudur. Bu kitaplar, Ortodoks ya da Katolik kilisesinin s\u00f6zel etkisi alt\u0131ndaki okur yazar olmayan i\u015f\u00e7iler i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck, \u015fematik ve yararl\u0131 Marksist felsefe paketleriydi.<\/p>\n\n\n\n Marksizm\u2019i \u00d6z\u00fcmseten Kitap<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1970\u2019e gelindi\u011finde Ekim Devrimi hakk\u0131nda \u00e7ok makbul bir kitap ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi Tarihi<\/em> (\u00e7evirmeni belli de\u011fil, Proleter Devrimci Ayd\u0131nl\u0131k Yay\u0131nlar\u0131, 1970). Kitab\u0131n ilk sayfas\u0131ndaki \u201cK\u0131sa Ders\u201d ifadesiyle kitab\u0131n amac\u0131 belirtildikten sonra, \u201cSBKP(B) Merkez Komitesinin bir komisyonu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d ve \u201cSBKP (B) Merkez Komitesi taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d s\u00f6zleriyle kitab\u0131n makbul oldu\u011fu, resmen onayland\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Bu kitab\u0131 anlayarak okuyan herkesin marksizmi \u00f6z\u00fcmsemi\u015f (aynen!) olaca\u011f\u0131 s\u00f6yleniyordu. Marksizm\u2019i \u00f6z\u00fcmsemek i\u00e7in hemen kitab\u0131 al\u0131p okudum. O s\u0131rada 19 ya\u015f\u0131ndayd\u0131m. Ankara\u2019n\u0131n Y\u00fcksel Caddesi\u2019ndeki T\u00fcrk Hukuk Kurumu\u2019nun k\u00fc\u00e7\u00fck konferans salonunda kitab\u0131 \u00f6\u011fretmek i\u00e7in yap\u0131lan toplant\u0131lara da kat\u0131ld\u0131m. Her toplant\u0131da kitab\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bir ki\u015fi taraf\u0131ndan anlat\u0131l\u0131yor ve b\u00f6l\u00fcm \u00fczerine tart\u0131\u015fma a\u00e7\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Fakat kitapta anlat\u0131lanlar benim okuyup \u00f6\u011frendiklerime hi\u00e7 uymuyordu. Bol\u015fevizm tarihi d\u00fcmd\u00fcz anlat\u0131l\u0131yor, Lenin bir g\u00fcne\u015f gibi do\u011fduktan sonra her t\u00fcrl\u00fc ekonomist, revizyonist ve oport\u00fcnizmle sava\u015farak y\u00fckseliyor ve bir noktada ona kat\u0131lan Stalin\u2019le birlikte devrimi ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra tek ba\u015f\u0131na kalan Stalin, devrimi yok etmek isteyen eski Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadeleye giriyor ve kitap \u201cYolda\u015f Stalin\u201dden yap\u0131lan uzun al\u0131nt\u0131larla sona eriyordu.<\/p>\n\n\n\n Kitap, Ekim Devrimi\u2019ni ger\u00e7ekle\u015ftiren kadrodan \u201chainler ve al\u00e7aklar,\u201d \u201crevizyonistler,\u201d \u201c\u015feytanlar,\u201d \u201cbeyaz c\u00fcceler\u201d gibi s\u0131fatlarla s\u00f6z ediyordu. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 Lenin ve Stalin d\u0131\u015f\u0131nda herkes; Kamenev, Zinovyev, Radek, Tro\u00e7ki, Tomskiy, Buharin gibi devrimin b\u00fct\u00fcn kahramanlar\u0131 haindi. Bu ki\u015filer her zaman marksizmi revize etmi\u015fler, devrimci k\u0131l\u0131\u011f\u0131na b\u00fcr\u00fcnerek sabotaj su\u00e7u i\u015flemi\u015fler, nihayet Vi\u015finskiy Duru\u015fmalar\u0131\u2019nda casus olduklar\u0131n\u0131 itiraf ederek kur\u015funa dizilmi\u015flerdi (1940\u2019ta s\u00fcrg\u00fcnde suikasta u\u011frayan Tro\u00e7ki hari\u00e7). Bol\u015fevik Partisi\u2019nde s\u00fcrekli k\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftiren bir oport\u00fcnizm, revizyonizm ve casusluk sorunu vard\u0131. Asl\u0131nda kitap \u201cnetle\u015ftirme\u201dyi ama\u00e7l\u0131yordu fakat benim kafam feci \u015fekilde kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Y\u0131llar sonra bu kitab\u0131n 1936-39 Tasfiyeleri\u2019nden sonra parti tarihini b\u00fct\u00fcn kahramanlar\u0131ndan ar\u0131nd\u0131rarak sadece Lenin ve Stalin\u2019in dehas\u0131na indirgemek ve b\u00f6ylece yeni bir sayfa a\u00e7mak i\u00e7in SBKP Politb\u00fcrosu\u2019nun g\u00f6revlendirdi\u011fi \u00f6zel bir komisyona yazd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenecektim. T\u00fcrkiye\u2019de o d\u00f6nemin b\u00fct\u00fcn sosyalist gruplar\u0131n\u0131n birbirlerini \u201crevizyonist\u201d ve \u201coport\u00fcnist\u201d olarak su\u00e7lamas\u0131nda ve kendi i\u00e7lerinde s\u00fcrekli bir \u201csapma\u201d aramalar\u0131nda ve mutlaka bulmalar\u0131nda bu tip kitaplar\u0131n katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek abartma olmaz.<\/p>\n\n\n\n Yeni Kitaplar<\/strong><\/p>\n\n\n\n O s\u0131rada, 70\u2019lerin ba\u015f\u0131nda Ekim Devrimi\u2019nin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ve daha sonra neler oldu\u011funu h\u00e2l\u00e2 anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Nihayet, bir arkada\u015f\u0131m\u0131n Amerika\u2019da fizik tahsili g\u00f6ren a\u011fabeyinin kitapl\u0131\u011f\u0131ndan bu kez d\u00f6rt kitap edindim: \u201cLenin\u2019den Sonra \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enternasyonal,\u201d \u201c1905,\u201d \u201cRus Devrim Tarihi\u201d ve iki ciltlik \u201cKom\u00fcnist Enternasyonal\u2019in \u0130lk Be\u015f Y\u0131l\u0131\u201d. \u0130ngilizce kitaplard\u0131. Yazar\u0131 Lev Tro\u00e7ki\u2019ydi. Zorlanarak bu kitaplar\u0131 okumaya ba\u015flad\u0131m. Gene o s\u0131ralarda Fernando Claudin\u2019in \u00fcnl\u00fc \u201cKomintern Tarihi\u201d\u2019ni buldum. 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131nda bu kitab\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirecektim (F. Claudin, Komintern\u2019den Kominform\u2019a<\/em>, Belge Yay\u0131nlar\u0131, 1990). Bu \u00f6nemli kitab\u0131n sadece bir bask\u0131 yapmas\u0131na ve kimsenin onu al\u0131nt\u0131 yapmaya de\u011fer bulmamas\u0131na hep \u015fa\u015fm\u0131\u015f\u0131md\u0131r. Oysa \u00e7ok geni\u015f bir d\u00f6neme ili\u015fkin \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir III. Enternasyonal tarihidir.<\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcn sosyalist hareketler se\u00e7tikleri ya da \u00f6nlerine konulan kitaplardan \u00f6t\u00fcr\u00fc Tro\u00e7ki\u2019yi hain olarak bellemi\u015flerdi. Kendi tarihi boyunca asla yan\u0131lmayan monolitik parti anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozabilecek her t\u00fcrl\u00fc kayna\u011fa tepki ve ku\u015fkuyla yakla\u015fma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Eldeki kaynaklar Bol\u015fevik Partisi\u2019ni deha sahibi iki \u00f6nderin pe\u015finden do\u011fruca devrime giden bir m\u00fcfreze gibi g\u00f6steriyordu. Oysa Bol\u015fevik Partisi, Deutscher\u2019in Tarihin \u0130ronileri<\/em>\u2019nde dedi\u011fi gibi, o d\u00f6nemin en y\u00fcksek siyasi ve felsefi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, 1920\u2019ye kadar her t\u00fcrl\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fe a\u00e7\u0131k ama ayn\u0131 zamanda disiplinli ve militan partisiydi. Bol\u015fevik Partisi\u2019nin devrime \u00f6nderlik edebilmesinin s\u0131rr\u0131 partinin teorik \u00fcretim g\u00fcc\u00fcnde, her t\u00fcrl\u00fc tart\u0131\u015fman\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 zengin bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel ortamda kadro disiplinini koruma becerisinde sakl\u0131yd\u0131. <\/p>\n\n\n\n Ekim Devrimi\u2019yle ilgili tarih sorunlar\u0131n\u0131n Stalin-Tro\u00e7ki kavgas\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlendi\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131m. Y\u0131llar sonra Ekim Devrimi gibi insanl\u0131k tarihini de\u011fi\u015ftiren bir olayda hakl\u0131 ve haks\u0131z araman\u0131n bo\u015f bir \u00e7aba oldu\u011fu sonucuna varacakt\u0131m. Rusya gibi geri bir \u00fclkede Lenin\u2019in miras\u0131n\u0131 Stalin y\u00fcklenmi\u015f ve gerek sosyalist ekonomiye ge\u00e7i\u015f sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde, gerekse i\u015fgalci Nazi Almanyas\u0131\u2019n\u0131n yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131. Fakat devrimin tarihini yazan, nesnel Marksist analizini yapan ki\u015fi Tro\u00e7ki\u2019den ba\u015fkas\u0131 de\u011fildi. Birinin teorisyenli\u011fi di\u011ferinin militanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferden d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fcyordu; tersi de ge\u00e7erliydi. Tro\u00e7ki\u2019nin zaman\u0131 boldu; bu y\u00fczden bize muazzam bir teorik birikim ve tarih k\u00fclliyat\u0131 b\u0131rakt\u0131. Di\u011feri ise devrimin lokomotifinden inmedi. Devrim s\u00fcrecinde Lenin\u2019in kendisine verdi\u011fi politik ve asker\u00ee rol\u00fcn ard\u0131ndan k\u00f6\u015fesine \u00e7ekilip tarih yazan ile Lenin\u2019in miras\u0131n\u0131 s\u0131rtlay\u0131p hatas\u0131 ve sevab\u0131yla tarih yapan, fakat bug\u00fcnden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ayn\u0131 d\u00fczlemde yer alan iki devrimciden s\u00f6z ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n 70\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Tro\u00e7ki\u2019nin t\u00fcrk\u00e7e bas\u0131lm\u0131\u015f tek bir kitab\u0131 yoktu. Suda Yay\u0131nlar\u0131\u2019n\u0131n kurucusu, o d\u00f6nemde \u201cTro\u00e7kist\u201d olarak tan\u0131nan Orhan Suda\u2019n\u0131n T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdi\u011fi ilk Tro\u00e7ki kitab\u0131, Sosyalizmin G\u00fcncel Meseleleri<\/em> 1976\u2019da yay\u0131mland\u0131. Fakat kitap \u00e7ok farkl\u0131 \u015feylerden s\u00f6z ediyordu. Daha \u00e7ok parti kadrolar\u0131na terbiye a\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fan, mesela \u201cmerdiven altlar\u0131na t\u00fck\u00fcrmeyiniz, k\u00fcf\u00fcrl\u00fc konu\u015fmay\u0131n\u0131z\u201d gibi nasihatlerle dolu; radyo kullan\u0131m\u0131, teknolojinin \u00f6nemi, dinin etkisi, sarho\u015f olup sap\u0131tmadan votka i\u00e7mek, teorik e\u011fitim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, i\u015f\u00e7i gazetesi muhabirlerinin uymalar\u0131 gereken gazetecilik kurallar\u0131 gibi konular\u0131 ele alan enteresan bir kitapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu kitab\u0131n ard\u0131ndan, yine 1976 y\u0131l\u0131nda nihayet Tro\u00e7ki\u2019nin Ekim Devrimi ve sonras\u0131na ili\u015fkin iki temel kitab\u0131 ilk kez K\u00d6Z Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan bas\u0131ld\u0131: S\u00fcrekli Devrim<\/em> (\u00e7ev. A. Muhittin, 1976) ve Ernest Mandel\u2019in \u00f6ns\u00f6z\u00fcyle \u0130hanete U\u011frayan Devrim<\/em> (\u00e7ev. A. Orta\u00e7, 1980).<\/p>\n\n\n\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Edward Hallett Carr\u2019\u0131n Bol\u015fevik Devrimi<\/em> (III cilt, \u00e7ev. Orhan Suda, Tuncay Birkan, Metis 1989-1998) ba\u015fta olmak \u00fczere Ekim Devrimi\u2019ne ili\u015fkin pek \u00e7ok kitap \u00e7\u0131kt\u0131. Baz\u0131 kitaplar ise, mesela Charles Betthelheim\u2019\u0131n \u00c7in\u2019de K\u00fclt\u00fcr Devrimi ve devrimden sonra s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin devam edece\u011fi tezi ba\u011flam\u0131nda Ekim Devrimi\u2019ne ve sonras\u0131na ili\u015fkin kapsaml\u0131 de\u011ferlendirmesi, \u201cSSCB\u2019de s\u0131n\u0131f M\u00fccadeleleri, 1917-1923, Marx\u2019tan Mao\u2019ya\u201d adl\u0131 kitab\u0131 yay\u0131nlanmad\u0131. Bu ve benzeri gecikmi\u015f kitaplar\u0131n bundan sonra yay\u0131mlanmas\u0131 zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Kitaplar \u00e7e\u015fitlendik\u00e7e soldaki okuma hevesinin ba\u015flang\u0131\u00e7taki h\u0131z\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n Bilgi belirleyici midir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1970\u2019lerin sonunda b\u00fct\u00fcn sosyalist gruplar\u0131n Ekim Devrimi ve sonras\u0131 hakk\u0131nda kesinle\u015fmi\u015f ve de\u011fi\u015ftirilmesi neredeyse imk\u00e2ns\u0131z kanaatleri, \u201cresm\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015fleri\u201d vard\u0131. Burada, konu ba\u011flam\u0131nda 68 gen\u00e7li\u011fi ile 78 gen\u00e7li\u011fi aras\u0131nda k\u0131sa bir k\u0131yaslama yapmak gerekir. Birincisinde bir okuma ve \u00f6\u011frenme a\u00e7l\u0131\u011f\u0131, bir t\u00fcr bilgi\u00e7lik, m\u00fcthi\u015f bir \u00f6zg\u00fcven, k\u00fclt\u00fcrel olan her \u015feye tam bir a\u00e7\u0131kl\u0131k vard\u0131. El yordam\u0131yla ama tam bir i\u00e7tenlikle \u00f6\u011freniyordu ve \u00f6nc\u00fc kadrolar\u0131n de\u011filse de geni\u015f kitlenin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 1972\u2019ye kadar k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlere ve okumaya yetecek kadar bol vakti vard\u0131. \u0130kincisi b\u00f6yle bir \u015fansa sahip olamad\u0131. 78\u2019liler \u00e7ok daha militan, kanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bir ortamda ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 gruplar\u0131n merkezleri taraf\u0131ndan verilenle yetinmek zorunda kald\u0131lar. Gene o d\u00f6nemde Sovyet, \u00c7in, Arnavutluk ve Latin Amerika\u2019dan gelen \u201cresmi g\u00f6r\u00fc\u015fler\u201din b\u00fcy\u00fck bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Solun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc kendi kadrolar\u0131n\u0131 devrimi tamamlad\u0131klar\u0131 varsay\u0131lan \u00fclkelerin d\u0131\u015f politikalar\u0131ndan s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen fikirlerle donat\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Devrimci m\u00fccadelede bilginin, mesela b\u00fct\u00fcn devrimlerin tarihini en ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kadar \u00f6\u011frenmi\u015f olman\u0131n belirleyici bir \u00f6nem ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 da sorulabilir. Buna verilecek yan\u0131t olumsuzdur. Mesela Sierra Maestra\u2019ya \u00e7\u0131kan Granma<\/em> grubu i\u00e7inde k\u0131s\u0131tl\u0131 bilgilerle kendisini sosyalist olarak tan\u0131mlayan sadece iki ki\u015fi vard\u0131 (Che Guevara ve Raul Castro). Sosyalizmle ilgili her \u015feyi devrimin sonraki evrelerinde \u00f6\u011frendiler. Tutarl\u0131 ve basiretli bir \u00f6nderli\u011fin, cesur, kararl\u0131, disiplinli, d\u00fc\u015f\u00fcnen, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyice anlam\u0131\u015f bir kadronun uygun tarihsel ko\u015fullarla birle\u015fmesi ba\u015far\u0131l\u0131 bir devrimci m\u00fccadele i\u00e7in yeterlidir. Ba\u015fka deyi\u015fle, devrimci m\u00fccadelede bilgi ba\u015far\u0131n\u0131n g\u00fcvencesi de\u011fildir. Her \u015feyi iyice \u00f6\u011frendikten ve \u00f6\u011frettikten sonra harekete ge\u00e7me d\u00fc\u015f\u00fcncesi k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva entelekt\u00fcellerine \u00f6zg\u00fc bir kusurdur.<\/p>\n\n\n\n Fakat teorik \u00e7al\u0131\u015fma s\u00f6z konusu oldu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur: hi\u00e7bir teori, onu belirleyen tarihsel ko\u015fullardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak anla\u015f\u0131lamaz. Bu nedenle teorik \u00e7al\u0131\u015fmalarda tarihsel kronolojiyi, olaylar\u0131n zaman i\u00e7indeki dizilimini bilmek \u015fartt\u0131r. Bunu da tarihsel olaylara farkl\u0131 y\u00f6nlerden yakla\u015fan tarih kitaplar\u0131ndan \u00f6\u011frenebiliriz. \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n tarihini, Bol\u015fevik Partisi\u2019nin bu tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde olu\u015fumunu, 1905 devriminin ko\u015fullar\u0131n\u0131, devrimcilerin s\u00fcre\u00e7 i\u00e7indeki rollerini ve fikirlerini bilmeden Ekim Devrimi\u2019ni anlayamay\u0131z. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cResm\u00ee tarihler\u201d d\u00f6neminin kapanm\u0131\u015f olmas\u0131 ge\u00e7mi\u015fe k\u0131yasla daha serbest bir okuma imk\u00e2n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bilim ve \u00dctopya<\/em>, 18. 10. 2017<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Ba\u015fka \u00fclkelerdeki sosyalistlerin aksine bizler Ekim Devrimi\u2019ni sadece kitaplardan \u00f6\u011frendik. \u00c7in, Endonezya, Hindistan gibi do\u011fu \u00fclkelerinde, Latin Amerika\u2019da ve elbette Avrupa \u00fclkelerinde, hatta ABD\u2019de bizim ya\u015f\u0131m\u0131zdaki insanlar (68\u2019de ilk gen\u00e7lik ya da gen\u00e7lik d\u00f6neminde olanlar) gerek Ekim Devrimi\u2019ni, gerekse onu izleyen Komintern (III. Enternasyonal) faaliyetlerinin en az\u0131ndan kendi \u00fclkeleriyle ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bir \u00f6nceki … <\/p>\n