Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Duvar y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, emperyalist kapitalist d\u00fcnya sistemi, Orta Avrupa\u2019dan Asya steplerine kadar uzanan geni\u015f bir alana b\u00fct\u00fcn finans kurumlar\u0131yla birlikte kapitalizmi yerle\u015ftirmek gibi \u00f6nemli bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. \u00d6nceki iki b\u00fcy\u00fck sava\u015ftan kalma siyasal-stratejik sorunlar da vard\u0131. S\u00f6zgelimi Fransa ve Britanya, Avrupa\u2019n\u0131n orta yerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc ve birle\u015fik bir Almanya\u2019n\u0131n kurulmas\u0131ndan pek ho\u015flanmam\u0131\u015flard\u0131. So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n galibi ABD\u2019nin, NATO\u2019nun altyap\u0131s\u0131n\u0131 kullanarak k\u00fcresel h\u00e2kimiyet pe\u015finde ko\u015ftu\u011funu g\u00f6steren belirtiler de vard\u0131. Ancak b\u00fct\u00fcn bu sorunlar sistemin genel kapitalist \u00e7\u0131karlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ikinci plana itildi. Duvar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan hemen \u00f6nce ve sonra, daha kesin bir tarihsel aral\u0131k vermek gerekirse, Gorba\u00e7ev\u2019in \u201cB\u00fcy\u00fck Avrupa Evi\u201dnden s\u00f6z etmeye ba\u015flamas\u0131 ile SSCB Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Sergey Akhromeyev\u2019in intihar etmesi (1991) aras\u0131nda ge\u00e7en bir karars\u0131zl\u0131k d\u00f6neminin ard\u0131ndan, Bat\u0131\u2019n\u0131n Do\u011fu Avrupa\u2019ya ak\u0131n\u0131 ba\u015flad\u0131. Sermaye, proje kredileri, NGO\u2019lar, bat\u0131l\u0131 uzmanlar, siyasal stratejistler, insan haklar\u0131 ve hayat standard\u0131 kriterleri, mafyan\u0131n her t\u00fcrl\u00fcs\u00fc, Avrupa\u2019n\u0131n hukuk normlar\u0131, olu\u015fum halindeki borsalar\u0131 spek\u00fcle ederek muazzam paralar vuran finans maceraperestleri ve daha pek \u00e7ok \u015fey, tam bir ak\u0131l tutulmas\u0131na u\u011fram\u0131\u015f, devletleri \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f ve ordular\u0131 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerini istila etti; piyasala\u015ft\u0131rma ba\u015flad\u0131, kiliselerin ve medyan\u0131n etkisi g\u00fc\u00e7lendirildi ve dizginsiz kapitalizm bu \u00fclkeleri kaplad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcresel d\u00fczeyde tamamlanmas\u0131 gereken bu s\u00fcre\u00e7, \u00f6nce perestroyka\u2019y\u0131 kontrollu bi\u00e7imde uygulayan ancak glasnost\u2019a hi\u00e7 yana\u015fmayan \u00c7in taraf\u0131ndan; daha sonra, IMF ile ba\u011flar\u0131n\u0131 kesip \u015eanghay Be\u015flisi i\u00e7inde \u00c7in ve Avrasya \u00fclkeleriyle stratejik ortakl\u0131k kuran, b\u00f6lge \u00fclkeleriyle bir Karadeniz G\u00fcc\u00fc olu\u015fturan, bu arada \u0130srail\u2019le ortak helikopter \u00fcretimi projeleri vb. geli\u015ftiren, \u00f6zetle eski imperium\u2019una sahip \u00e7\u0131kmaya, silah ve teknoloji ticareti yapmaya ba\u015flayan Rusya taraf\u0131ndan durduruldu.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015fka deyi\u015fle, sermaye bu geni\u015f alanlara yay\u0131l\u0131rken, buradaki ulus-devletlerin siyasal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendi aralar\u0131nda silah ve teknoloji ticareti yapmalar\u0131n\u0131, stratejik ittifaklar kurmalar\u0131n\u0131 engelleyemedi. Coca-Cola ve McDonald\u2019s bu b\u00f6lgelere gitti, ancak Avrupa\u2019n\u0131n hukuk normlar\u0131, insan haklar\u0131 kriterleri (baz\u0131 bat\u0131l\u0131 marksistlerin deyi\u015fiyle \u201cinsan haklar\u0131 emperyalizmi\u201d), \u201cdemokratikle\u015ftirme misyonu\u201dyla faaliyet g\u00f6steren CIA vak\u0131flar\u0131 vb. bu b\u00f6lgelere giremedi. Sonu\u00e7 olarak Bat\u0131 bu b\u00f6lgeleri kendi siyasal sistemine \u00f6z\u00fcmleyemedi; s\u00f6z gelimi Irak ve Yugoslavya operasyonlar\u0131nda bu geni\u015f siyasal co\u011frafyan\u0131n deste\u011fini alamad\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Sermayenin k\u00fcreselle\u015fmesi siyasetin de k\u00fcreselle\u015fmesini gerektirdi\u011fi i\u00e7in, d\u00fcnyan\u0131n yar\u0131s\u0131nda meydana gelen bu ba\u011f\u0131ms\u0131z tav\u0131r alma e\u011filimi, emperyalist kapitalist \u00fclkelerin So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan bir s\u00f6ylem geli\u015ftirmelerine, Avrupa ordular\u0131 (AGSK) in\u015fa edip uzay kalkan\u0131 kurma \u00e7abalar\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Ancak bu \u00e7abalarda da tam bir stratejik i\u00e7 mutabakat sa\u011flanamad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00fcre\u00e7 T\u00fcrkiye \u00fczerinde muazzam bir bask\u0131 yaratt\u0131. AB\u2019nin kap\u0131s\u0131nda piyasan\u0131n sopas\u0131yla terbiye edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan, olu\u015fum halindeki Avrupa askeri stratejik alan\u0131ndan (AGSK) d\u0131\u015flanma \u00e7abalar\u0131na maruz kalan, ABD ile Kuzey Irak, K\u0131br\u0131s ve silah ticareti gibi konularda anla\u015fmazl\u0131klar ya\u015fayan T\u00fcrkiye, sadece \u201culusal g\u00fcvenlik sendromu\u201d de\u011fil bir t\u00fcr varolu\u015f krizi ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Bu krizi askerlerin sivil ve demokratik yap\u0131lanmaya g\u00f6sterdikleri direni\u015fe indirgemek sorunu basitle\u015ftirmek olacakt\u0131r. TSK\u2019n\u0131n askeri-iktisadi bir kast olu\u015fturdu\u011fu ve her kast gibi kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na zarar verebilecek de\u011fi\u015fimlere direndi\u011fi, siyasal kurumlar\u0131 tasfiye edebilecek yetene\u011fe sahip oldu\u011fu ve bu yetene\u011fi zaman zaman siyaseti y\u00f6nlendirmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131, do\u011frudur. Ancak bu durum T\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnya jeo-politi\u011fi i\u00e7inde \u201culusal g\u00fcvenlik\u201d ya da ba\u015fka bir isim alt\u0131nda stratejik bir konsept aramak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmez.<\/p>\n\n\n\n
So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde \u00fclkenin \u201cmisak-\u0131 milli s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnmez bir b\u00fct\u00fcn\u201d olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesinin g\u00fcvencesi kutsal NATO ittifak\u0131n\u0131n g\u00fcneydo\u011fu kanad\u0131nda yerine getirdi\u011fi askeri i\u015flevin bir sonucuydu. Oysa NATO\u2019nun, Polonya, \u00c7ek Cumhuriyeti ve Macaristan\u2019\u0131 kapsayacak \u015fekilde geni\u015fledi\u011fi, sava\u015f teknolojisinin de\u011fi\u015fti\u011fi bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda b\u00f6yle bir i\u015fleve gerek kalmad\u0131. Yeni d\u00fcnya sistemi, D\u00fcnya g\u00fc\u00e7lerinin \u201coyun sahalar\u0131\u201dnda sadece bir piyon olmay\u0131 kabul eden, gerekti\u011finde Balkanlar, Kafkaslar ve Ortado\u011fu\u2019daki kriz b\u00f6lgelerine, hatt\u00e2 Somali gibi uzak b\u00f6lgelere, uluslararas\u0131 askeri ittifaklar\u0131n komutas\u0131 alt\u0131nda m\u00fcdahale edecek, ulus\u00e7u iddialar\u0131 olmayan, darbe yapmayan, \u201cye\u015fil sermaye\u201d vb. ile u\u011fra\u015fmayan, sivillere kar\u0131\u015fmayan, kendine \u00f6zg\u00fc bir \u201culusal g\u00fcvenlik\u201d doktrini, konserve fabrikalar\u0131 ve in\u015faat \u015firketleri olmayan, teknoloji \u00fcretmeyen, k\u00fc\u00e7\u00fck, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve teknik bir ordu istemeye ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Bu noktada insan\u0131n akl\u0131na gene Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri geliyor. Bat\u0131\u2019n\u0131n istilas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde, bu \u00fclkelerin ordular\u0131 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, devlet ayg\u0131tlar\u0131 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc; o zamana kadar bar\u0131nma, beslenme ve e\u011fitim ihtiya\u00e7lar\u0131 devlet taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanan halklar tarihin bu esef verici an\u0131nda daha \u00e7ok t\u00fcketmekten (muz, beyaz e\u015fya, dolar) ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnemez haldeydi. Oysa T\u00fcrkiye\u2019deki devlet \u201cderin\u201d s\u0131fat\u0131yla an\u0131l\u0131yor. Bu derinli\u011fin i\u00e7inde bir de \u201c\u00e7elik \u00e7ekirdek\u201d var. Halk kitleleri ise, \u201c\u00f6teki\u201d iktidar\u0131 olu\u015fturan parlamentonun pe\u015f pe\u015fe \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yasalarla, \u00f6zelle\u015ftirmelerle, devletin iktisadi etki\/denetim alan\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131larak kapitalist piyasan\u0131n insaf\u0131na terk edilmekte. <\/p>\n\n\n\n
Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkiye\u2019nin Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri gibi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmesine engel olan iki \u00f6zelli\u011fi var: ilkelere ba\u011flanm\u0131\u015f, kat\u0131 bir ideolojisi olan devlet ayg\u0131tlar\u0131 ekonomik krize ra\u011fmen \u00e7\u00f6km\u00fcyor ve halk kitleleri ne kadar yoksulla\u015f\u0131rsa yoksulla\u015fs\u0131n ulus\u00e7u\/merkezci e\u011filimlerinden vazge\u00e7miyor; tam aksine, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 felaketten devleti ya da onun \u00e7elik \u00e7ekirde\u011fini vb. de\u011fil, do\u011frudan do\u011fruya sivil siyaset kurumlar\u0131n\u0131 sorumlu g\u00f6r\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n
Bu b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ya da d\u00fc\u015f\u00fck stat\u00fcl\u00fc entegrasyonu, d\u0131\u015ftan gelen bask\u0131larla ger\u00e7ekle\u015ftirmenin de pek kolay olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130ktisadi ara\u00e7lara ba\u015fvurmak, \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn kaynaklar\u0131n\u0131 ve iktisadi potansiyelini marifet sergilemesi i\u00e7in eziyet edilen bir hayvana d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek tam aksi sonu\u00e7 veriyor. Nitekim Genel Kurmay\u2019\u0131n son \u201cmuht\u0131ra\u201ds\u0131nda \u201ck\u00fcreselle\u015fme anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n teslimiyet olarak benimsenmesi\u201dnden s\u00f6z edilmektedir. Karen Fogg\u2019un \u201cAmpul\u201d partisinin solun i\u015flevini de yerine getirece\u011fini s\u00f6ylemesi gibi \u00e7ocuksu destek at\u0131\u015flar\u0131 tam aksi y\u00f6nde etki yap\u0131yor. Avrupal\u0131 mahfillerin siyaset m\u00fchendisli\u011fi denemeleri sahay\u0131 pek iyi tan\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u00fclke tarihini \u00e7ok iyi anlamad\u0131klar\u0131n\u0131 ku\u015fkuya yer b\u0131rakmayacak bi\u00e7imde ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n
A\u00e7 ve i\u015fsiz kalm\u0131\u015f, \u00fcretim s\u00fcrecinden kopar\u0131lm\u0131\u015f, gururu k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f insanlar\u0131n, m\u00fclks\u00fczle\u015fmi\u015f orta s\u0131n\u0131flar\u0131n, umudunu kaybetmi\u015f geni\u015f bir esnaf kesiminin s\u00fcr\u00fcklenece\u011fi rejimin ad\u0131, Avrupa normlar\u0131na uygun demokrasi de\u011fil, d\u00fcped\u00fcz fa\u015fizmdir. Kald\u0131 ki bu \u00fclkede ya\u015fayan insanlar \u201cdemokrasi\u201d ile kendi hayat standartlar\u0131 aras\u0131ndaki bire bir ili\u015fkiyi \u00f6z\u00fcmleyebilecekleri siyasal deneyimler ya\u015famam\u0131\u015flard\u0131r. Zira sivil siyaset\u00e7iler, askeri darbelerden sonra bile demokratikle\u015fme y\u00f6n\u00fcnde k\u0131r\u0131lmalar yaratmay\u0131 ve militarizmle hesapla\u015fmay\u0131 g\u00f6ze alamam\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00fclkede 1921 Anayasas\u0131 hari\u00e7 sivillerin yapt\u0131\u011f\u0131 tek bir anayasa yoktur. \u00dclkenin yak\u0131n d\u00f6nem tarihi, sivil kadrolar\u0131n militarizm ve demokrasiye y\u00f6nelik tutumlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, Portekiz ve Yunanistan gibi \u00fclkelerinkinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Herkesin g\u00f6z\u00fcn\u00fc IMF programlar\u0131na, borsan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcp dolar\u0131n y\u00fckseli\u015fine dikti\u011fi, \u00fclke ekonomisi bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6deyebilecek \u00f6l\u00e7\u00fcde ayaklar\u0131 \u00fczerinde durabilsin diye halk kitlelerinin a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131nda s\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir anda, \u201culusal g\u00fcvenlik sendromu\u201dnun histerik bi\u00e7imde patlamas\u0131, Eyl\u00fcl ay\u0131nda yap\u0131lacak anayasa de\u011fi\u015fiklikleri \u00f6ncesinde, T\u00fcrkiye\u2019nin stratejik tercihlerini, kendi rejimini, d\u00fcnya i\u00e7indeki yerini ve stat\u00fcs\u00fcn\u00fc belirleme an\u0131n\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, ikili iktidar durumunun sona ermek \u00fczere oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n
Ancak IMF\u2019nin, uluslararas\u0131 alanda daha b\u00fcy\u00fck bir serbesti talep eden \u00e7okuluslu \u015firketler ve ABD y\u00f6netimine kendisini kan\u0131tlamak i\u00e7in Arjantin\u2019le birlikte deney tahtas\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131 ekonominin iflas etti\u011fi ko\u015fullarda, devletin stratejik tercihlerini ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde, saf anlamda \u201culusal g\u00fcvenlik\u201d gerekleriyle yapmas\u0131 beklenemez. Bu, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir pazarl\u0131k s\u00fcrecidir. Burada b\u00fcy\u00fcklerin k\u00fc\u00e7\u00fcklere yapt\u0131klar\u0131 bask\u0131lar ve k\u00fc\u00e7\u00fcklerin ellerindeki kozlar\u0131 kullanma becerileri \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Devlet, sonunda, stratejik konjonkt\u00fcr\u00fcn \u00f6n\u00fcne koydu\u011fu konseptlerden birine raz\u0131 olmak ve kendi siyasal rejimini de buna g\u00f6re d\u00fczenlemek zorunda kalacakt\u0131r. 2003 y\u0131l\u0131na kadar AB kriterlerini ger\u00e7ekle\u015ftirip Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri gibi kap\u0131lar\u0131n\u0131 Avrupa hukukuna ve standartlar\u0131na a\u00e7abilir ve ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u0131\u015f siyaset ve \u201culusal g\u00fcvenlik\u201d iddialar\u0131ndan vazge\u00e7erek AB treninin arka vagonlar\u0131ndan birinde, vesayet alt\u0131nda bir \u00fclke olarak yoluna devam edebilir. AB\u2019ye s\u0131rt \u00e7evirerek ABD\u2019nin kontrol\u00fcnde bir askeri-s\u0131nai kompleks, enerji yollar\u0131n\u0131n bek\u00e7isi ve b\u00f6lgenin \u201c\u00e7evik m\u00fcdahale g\u00fcc\u00fc\u201d olarak da konumlanabilir. \u0130srail-Azerbaycan hatt\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda konumlanma \u00e7abalar\u0131 ve Hazar krizine g\u00f6sterilen tepkiler, birinci alternatife a\u00e7\u0131k\u00e7a \u201chay\u0131r\u201d demeyen militer kesimin ikinci alternatifi benimseme e\u011filiminde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Tercih hangi y\u00f6nde olursa olsun, \u015fu anki \u201cstat\u00fcko\u201d ve \u201cdenge\u201d durumundan \u015fiddetli sapmalar yaratacak ve rejimin kaderini belirleyecektir.<\/p>\n\n\n\n
\u201cUlusal g\u00fcvenlik\u201dle ilgili \u00e7e\u015fitli stratejik tercihlerin bu \u00fclkenin halk\u0131na demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirmeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu co\u011frafyada, dipten gelen bir dalga her \u015feyi \u00f6n\u00fcne kat\u0131p s\u00fcr\u00fcklemedik\u00e7e, militarizm varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek ve m\u00fclks\u00fczle\u015fen, yoksulla\u015fan insanlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7okuluslu \u015firketlerin i\u015f g\u00fcc\u00fc piyasas\u0131na ucuz emek olarak s\u00fcr\u00fclmeleri, ulusal varl\u0131klar\u0131n d\u00fcnya piyasas\u0131nda sat\u0131l\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 \u00f6nlenemeyecektir. <\/p>\n\n\n\n
B\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm d\u00f6nemlerinde, b\u00fct\u00fcn kurumlar ve kesimler (parti k\u0131l\u0131\u011f\u0131na b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f kliental \u00e7\u0131kar \u00e7eteleri, sar\u0131 sendikalar, \u201csivil toplum kurulu\u015fu\u201d k\u0131l\u0131\u011f\u0131na b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f proje m\u00fcteahhitleri, tarikatlar, i\u015f ve ticaret d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli kesimleri, \u00e7e\u015fitli ayd\u0131n gruplar\u0131) avantajl\u0131 bir konum elde etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Pek \u00e7o\u011funun elinde sallad\u0131\u011f\u0131 \u201cdemokrasi\u201d bayra\u011f\u0131 sahtedir. Ger\u00e7ek demokrasi, halk\u0131n kendi kriterlerini olu\u015fturmas\u0131yla, b\u00fcy\u00fck bedeller \u00f6demeyi g\u00f6ze alacak kadar siyasalla\u015fmas\u0131yla, kriz d\u00f6nemlerinde merkeze s\u0131\u011f\u0131nmay\u0131p ve fa\u015fist demagojiye kanmay\u0131p kendi \u201csosyal s\u00f6zle\u015fmesi\u201dni dayatmas\u0131yla kazan\u0131labilir. Tarihin \u00f6\u011fretti\u011fi budur. Di\u011ferleri, bir k\u00f6leli\u011fi di\u011ferine tercih etme meselesidir. RED<\/em>, 27. 08. 2001<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Duvar y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, emperyalist kapitalist d\u00fcnya sistemi, Orta Avrupa\u2019dan Asya steplerine kadar uzanan geni\u015f bir alana b\u00fct\u00fcn finans kurumlar\u0131yla birlikte kapitalizmi yerle\u015ftirmek gibi \u00f6nemli bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. \u00d6nceki iki b\u00fcy\u00fck sava\u015ftan kalma siyasal-stratejik sorunlar da vard\u0131. S\u00f6zgelimi Fransa ve Britanya, Avrupa\u2019n\u0131n orta yerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc ve birle\u015fik bir Almanya\u2019n\u0131n kurulmas\u0131ndan pek ho\u015flanmam\u0131\u015flard\u0131. … <\/p>\n