Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Siyasi parti denilen \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminin, \u00f6zellikle kurumsal erozyonun s\u00fcreklilik g\u00f6sterdi\u011fi T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerde, nas\u0131l bir s\u0131n\u0131fsal ve toplumsal i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamak kolay de\u011fildir. Bununla birlikte, siyasi partiler rejiminin, en genelde toplumu farkl\u0131 siyasi kesimlere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olarak bir arada ve ayn\u0131 \u00fcretim ve y\u00f6netim sistemine ba\u011fl\u0131 tutmak gibi bir i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenebilir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Siyasi Parti Olman\u0131n Ko\u015fullar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Belirli s\u0131n\u0131fsal ya da mesleki kesimler, s\u00f6z gelimi geli\u015fmekte olan ta\u015fra burjuvazisi ya da b\u00fcy\u00fck kentlerde faaliyet g\u00f6steren orta halli m\u00fcteahhitler, kendi maddi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n pe\u015finde belirli bir e\u015fi\u011fi a\u015farak, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin ya da zengin m\u00fcteahhitlerin m\u00fcstahkem mevkilerini ele ge\u00e7irmek, daha fazla geli\u015fmek, devlet kaynaklar\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kendilerine do\u011fru \u00e7evirmek ve bunun i\u00e7in gerekli yasalar\u0131 \u00e7\u0131karacak parlamento \u00e7o\u011funlu\u011funa sahip olmak i\u00e7in bir siyasi parti halinde \u00f6rg\u00fctlenebilirler.<\/p>\n\n\n\n Ancak siyasi parti olabilmek i\u00e7in baz\u0131 ko\u015fullar\u0131 yerine getirmeleri gerekir. Her \u015feyden \u00f6nce, maddi kaynaklar\u0131n ula\u015f\u0131labilir ve yeterli olmas\u0131 gerekir. Kaynaklar, siyasi partilerin yurt sath\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenebilmeleri, se\u00e7im propagandas\u0131 yapabilmeleri, kadrolar\u0131n\u0131 besleyebilmeleri, n\u00fcfuzlu \u015fahsiyetleri sat\u0131n alabilmeleri, kendi medyalar\u0131n\u0131 ya da kendilerine uydu olarak hizmet edecek medya g\u00fc\u00e7lerini olu\u015fturabilmeleri i\u00e7in ortak bir havuzda toplanabilmelidir. \u0130kinci olarak, kitlelerin kula\u011f\u0131na ho\u015f gelecek, onlarda umut ve heyecan uyand\u0131racak ya da onlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tehlike kar\u015f\u0131s\u0131nda olduklar\u0131na ikna edecek, demagojik ve propaganda ama\u00e7l\u0131 bir s\u00f6ylem da\u011farc\u0131\u011f\u0131na sahip olmak gerekir.<\/p>\n\n\n\n Bu iki imk\u00e2n, yani para ve demagoji, siyasi parti olman\u0131n iki temel \u015fart\u0131d\u0131r. Bundan sonra, ba\u015far\u0131l\u0131 olman\u0131n, yani se\u00e7im kazanman\u0131n, yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131na h\u00e2kim olabilmenin di\u011fer ko\u015fullar\u0131 gelir: mevcut siyasi iktidar\u0131n y\u0131pranmakta olmas\u0131, kolayca istismar edilebilecek b\u00fcy\u00fck hatalar yapmas\u0131; uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcrden kaynaklanan yeni d\u0131\u015f siyaset gereklerinin kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131na dair \u00e7e\u015fitli g\u00fcvencelerin verildi\u011fi ili\u015fkilerin kurulmas\u0131, yani d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin deste\u011fi; medyan\u0131n ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 siyasi alan\u0131n i\u00e7ine sa\u011flam bi\u00e7imde yerle\u015ferek her f\u0131rsatta kendini g\u00f6sterme yetene\u011fi; m\u00fckemmel demagoji yapabilen hatipleri taktik d\u00fczeyde ba\u015far\u0131l\u0131 bi\u00e7imde kullanmay\u0131 gerektiren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015f esnekli\u011fi. Bu ko\u015fullara daha pek \u00e7ok madde eklemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n \u201cNeden Olmas\u0131n?\u201d Duygusu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mevcut kapitalist toplumlarda ve elbette T\u00fcrkiye\u2019de de, parlamenter sistemler kendilerini, dolay\u0131s\u0131yla temsilcisi olduklar\u0131 h\u00e2kim s\u0131n\u0131f kesimlerini, ba\u015fka deyi\u015fle mevcut \u00fcretim ili\u015fkilerini, yasalarla korumu\u015flard\u0131r. Asl\u0131nda, itiraf etmek gerekir ki, bunlar geni\u015f ve esnek yasalard\u0131r. Mesela T\u00fcrkiye\u2019de, 30 kadar r\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fc ispat etmi\u015f sab\u0131kas\u0131z yurtta\u015f, gerekli evraklar\u0131 i\u00e7eren dosyalar\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131p, Anayasa\u2019n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde makul bir parti program\u0131yla \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u015fvurup bir siyasi parti kurabilir ve kimse parti kurucular\u0131n\u0131n mesleklerini, s\u0131n\u0131fsal mensubiyetlerini, hatta niyetlerini sorgulamaz.<\/p>\n\n\n\n Bu bak\u0131mdan T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 Avrupa \u00fclkelerinden bile ileri oldu\u011fu rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. Parti program\u0131ndaki baz\u0131 masum, belirsiz, ka\u00e7amak ifadelerin alt\u0131 propaganda alan\u0131nda daha keskin bir s\u00f6ylemle doldurularak; \u0131rk\u00e7\u0131, fa\u015fist, \u015feriat\u00e7\u0131 ya da proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc kurmay\u0131 ya da memleketi b\u00f6l\u00fcp par\u00e7alamay\u0131 ama\u00e7layan bir parti kurulabilir. Bir anda, bir isme, bir genel merkeze, parti te\u015fkilat\u0131na, bir ambleme sahip olmak ve se\u00e7men pusulalar\u0131n\u0131n biraz daha uzamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Eski devrimciler, kom\u00fcnistler, fa\u015fistler, alenen \u015feriat d\u00fczeni isteyen bir tak\u0131m unsurlar, asab\u0131 bozuk emekli subaylar, e\u015fcinseller, travestiler, \u00e7evreciler, hayvan haklar\u0131 savunucular\u0131, k\u0131saca herkes siyasi bir parti kurabilir. Devlet\u2019in farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce gruplar\u0131n\u0131 Siyasi Partiler Yasas\u0131\u2019na g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmeye te\u015fvik etti\u011fini s\u00f6ylersek, durumu abartm\u0131\u015f olmay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n Ancak b\u00f6yle bir parti kurman\u0131n bedeli se\u00e7imlerde s\u00fcrekli bir hezimetle \u00f6denir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurulu d\u00fczen, b\u00fct\u00fcn yasalar\u0131yla, g\u00f6r\u00fcnen ve g\u00f6r\u00fcnmeyen b\u00fct\u00fcn bask\u0131 mekanizmalar\u0131yla, bu partilerin yukar\u0131da s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131z imk\u00e2nlara ve ba\u015far\u0131 ko\u015fullar\u0131na yakla\u015fmalar\u0131n\u0131 engeller. En \u00f6nemlisi, medyan\u0131n ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in, s\u00f6z konusu partiler, geni\u015f kitlelerin g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131na giremezler. \u00dcstelik, kendilerine ayr\u0131lan anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde faaliyet g\u00f6sterirken, devletin s\u0131k\u0131 denetim ve takibi alt\u0131nda tutulurlar. Devlet bunlar\u0131 s\u00fcrekli g\u00f6zetler, s\u0131nar, belirli eleklerden ge\u00e7irir. Parti i\u00e7indeki gruplar ve ki\u015filer hakk\u0131nda dava a\u00e7ar. Hatta Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131\u2019n\u0131n bu t\u00fcrden partilerin genel ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131lar\u0131na do\u011frudan telefon edip tehdit etti\u011fi bile g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Fakat ayn\u0131 Devlet, b\u00fct\u00fcn s\u0131navlardan ge\u00e7erek belirli bir e\u015fi\u011fi a\u015fan partilere para yard\u0131m\u0131 yapar. \u0130stikbal vaat eden, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin deste\u011fini alm\u0131\u015f ya da alabilece\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015f, burjuvazinin istedi\u011fi y\u00fcr\u00fctme ve yasama faaliyetini yerine getirmeye haz\u0131r, demagojisi fazla tahripk\u00e2r olmayan partiler, bir e\u015fi\u011fi a\u015ft\u0131klar\u0131nda hazine yard\u0131mlar\u0131n\u0131 kendi kaynak havuzlar\u0131na ekleyerek iktidara do\u011fru y\u00fcr\u00fcyebilirler. Oysa marjinal, hatta tehlikeli ve sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6r\u00fclen partiler, e\u015fikte bekletilerek, kapatma davalar\u0131yla, \u00e7e\u015fitli soru\u015fturmalarla; karar defterleri, \u00fcyelik formlar\u0131 vb. ilgili bakanl\u0131k\u00e7a didiklenerek, bekletilirler. \u201cDemokrasi\u201d dedikleri rejim bu \u015fekilde geli\u015fir, g\u00fcvenli bi\u00e7imde serpilir ve yurtta\u015flar\u0131 kucaklar.<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla, yerle\u015fik siyasi d\u00fczenin kendisi i\u00e7in potansiyel bir tehlike olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck partiler s\u00fcrekli diken \u00fcst\u00fcnde ya\u015farlar ve ba\u015flang\u0131\u00e7taki (e\u011fer varsa) radikal s\u00f6ylemlerini zaman i\u00e7inde terk ederek, d\u00fczen i\u00e7i partilere benzemeye, daha do\u011fru bir ifadeyle, kendilerinin de d\u00fczen i\u00e7i bir parti olduklar\u0131n\u0131 fark etmeye ba\u015flarlar. Do\u011fal m\u00fcttefiklerinden ve sokaklardan koparlar, kendi i\u015fleriyle u\u011fra\u015fan b\u00fcrokratik ve at\u0131l mekanizmalar haline gelirler. Bu s\u00fcre\u00e7, ister istemez parti i\u00e7i radikal gruplar\u0131n ve ki\u015filerin ayr\u0131larak, siyasi alandan uzakla\u015fmalar\u0131 ya da ayn\u0131 kaderi payla\u015facak ba\u015fka partiler kurmalar\u0131yla sonu\u00e7lan\u0131r. B\u00f6ylece yerle\u015fik d\u00fczen, kendisi i\u00e7in potansiyel tehlike olu\u015fturabilecek d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131n\u0131, \u00f6nce yasal \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine al\u0131p etkisizle\u015ftirmi\u015f, sonra da onlar\u0131 yava\u015f yava\u015f sindirerek yok etmi\u015f olur. \u00dcstelik bunlar\u0131, \u00e7ok kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip partiler olarak, ayn\u0131 kurallara ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lar, bir hizada tutar ve anlams\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r. S\u00f6z gelimi, fa\u015fist ve kom\u00fcnist partiler, devlete ve birbirlerine e\u015fit mesafede dururlar; kitleler onlara bakt\u0131klar\u0131nda, farkl\u0131 \u015feyler s\u00f6ylemelerine ra\u011fmen hepsini ayn\u0131 hizada ve ayn\u0131 yasalara ba\u011fl\u0131 itiraz gruplar\u0131 olarak alg\u0131larlar. E\u011fer belirli ideolojik \u00f6nkabulleri ya da ge\u00e7mi\u015ften gelen mensubiyetleri yoksa, kaderlerini bu gruplara ba\u011flamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n Bu arada Devlet, b\u00fct\u00fcn ideolojik ayg\u0131tlar\u0131 ve kurumlar\u0131yla, ana ak\u0131m medya organlar\u0131n\u0131n deste\u011fiyle, marjinal partilerde bir t\u00fcr \u201cneden olmas\u0131n?\u201d duygusu yaratmay\u0131 da ihmal etmez. Bu partiler, \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ve milletin tevecc\u00fch\u00fcn\u00fc kazan\u0131rlarsa pek\u00e2l\u00e2 barajlar\u0131 a\u015fabilecek, parlamentoya girebilecek, hatta iktidar olabileceklermi\u015f gibi bir izlenim yarat\u0131l\u0131r. Partilere e\u015fit imk\u00e2nlara sahipmi\u015fler gibi davran\u0131l\u0131r. Ana ak\u0131m medya organlar\u0131, d\u00fczenin genel mant\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan eksantrik g\u00f6r\u00fcnen bu partileri, kendi ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutsa da, arada bir onlara yer vererek, onlarla ilgili haberler, r\u00f6portajlar yaparak, bir t\u00fcr sahte umut ve yan\u0131lsama yaratmay\u0131 asla ihmal etmez. Bu partiler oltaya tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmayan bal\u0131k gibidirler; kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyurabileceklerini umarlar ve y\u00fczmekte olduklar\u0131n\u0131 san\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n \u0130stisnalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n Elbette bu durumun istisnalar\u0131 da vard\u0131r. Mesela, Necmettin Erbakan\u2019\u0131n temsil etti\u011fi Milli G\u00f6r\u00fc\u015f ak\u0131m\u0131, yerle\u015fik d\u00fczenin siyasi \u00f6l\u00e7\u00fclerine g\u00f6re marjinal bir hareket olmas\u0131na ra\u011fmen, So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde Devlet ile devrimci ak\u0131mlar aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiden yararlanarak ve geleneksel taban \u00f6rg\u00fctlenmelerinden muazzam paralar toplayarak, kendi medyas\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015f, iktidara kadar y\u00fckselmi\u015f ve t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 noktada kendi i\u00e7inden \u00e7\u0131kan bir kesim (AKP) bu gelene\u011fin b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131na d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin deste\u011fini de ekleyerek siyasi iktidar\u0131 k\u0131smen ele ge\u00e7irebilmi\u015ftir. Benzer bir istisna T\u0130P i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir. 1960 \u0130htilali\u2019nin yaratt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, Demokrat Parti\u2019nin oy potansiyelinin biraz daha par\u00e7alanmas\u0131 i\u00e7in sosyalist bir partinin TBMM\u2019ye girmesine izin veren se\u00e7im ko\u015fullar\u0131na (mill\u00ee bakiye) dokunulmam\u0131\u015f ve \u201cT\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrtler de vard\u0131r,\u201d diyene ve Amerikan emperyalizmine kar\u015f\u0131 uzla\u015fmaz bir tav\u0131r alana kadar, T\u00fcrkiyeli sosyalistlerin bu ilk kitlesel partisine tahamm\u00fcl edilmi\u015ftir. T\u0130P\u2019in kurulu\u015f ve ba\u015far\u0131 d\u00f6neminin, sendikal haklar\u0131n tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131, i\u015f\u00e7i m\u00fccadelelerinin y\u00fckseldi\u011fi bir d\u00f6neme denk geldi\u011fi de unutulmamal\u0131d\u0131r. Benzer \u015feyler, marjinal bir noktadan ba\u015flayan, fakat gerek d\u0131\u015f konjonkt\u00fcr\u00fcn etkileriyle, gerekse askeri bir hareketin kitle taban\u0131na oturmas\u0131 nedeniyle, toplam g\u00fcc\u00fcnden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir etki yaratan bug\u00fcnk\u00fc DTP i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n Kitaptan Bakarak Leninist Parti \u0130n\u015fa etmek<\/strong><\/p>\n\n\n\n Karl Marx, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, siyaset sahnesinde yer alan burjuva partileriyle ilgilenmemi\u015f, Louis Bonaparte\u2019\u0131n 18 Brumaire\u2019i<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda, siyasi partileri, h\u00e2kim s\u0131n\u0131f\u0131n proletaryaya kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirirken proletaryada bir \u201ckat\u0131l\u0131m yan\u0131lsamas\u0131\u201d yaratan propaganda ara\u00e7lar\u0131 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Marx, Proudhon ve Bakunin gibi devrimciler, o d\u00f6nemde kurduklar\u0131 siyasi yap\u0131lara, Birlik, Liga, Dernek gibi isimler vermi\u015fler, \u201csiyaset\u201d ve \u201cparti\u201d s\u00f6zc\u00fcklerinden uzak durmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n II. Enternasyonal d\u00f6neminin sosyal demokrat partilerini bir yana b\u0131rak\u0131rsak, \u201cparti\u201d meselesi, sosyalistlerin g\u00fcndemine b\u00fcy\u00fck bir etken ve sorun olarak, Lenin\u2019le birlikte girmi\u015ftir. Lenin\u2019in partisi, Duma\u2019da yer ald\u0131\u011f\u0131 ya da Sovyetler\u2019in bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemlerde bile, kendisini hi\u00e7bir d\u0131\u015fsal kuralla ba\u011fl\u0131 hissetmeyen, teorik \u00f6nc\u00fcllerini stratejik konseptine g\u00f6re birka\u00e7 ay i\u00e7inde (Nisan\u2019dan Temmuz\u2019a kadar) de\u011fi\u015ftirebilecek esneklikte, esas olarak ihtilalci bir partiydi. Ancak onu Blanqui tarz\u0131nda darbecilikten ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zellik, kitle hareketleriyle s\u00fcrekli ba\u011f kurabilmesi, i\u015f\u00e7i hareketleriyle ve devrimci at\u0131l\u0131mlarla g\u00fc\u00e7lenebilmesi ve s\u0131n\u0131f\u0131n i\u00e7inden gelen organik ayd\u0131nlar\u0131 ve parti entelekt\u00fcellerini militanla\u015ft\u0131rarak, onlar\u0131 demokratik merkeziyet\u00e7i \u00f6rg\u00fct yap\u0131s\u0131na s\u0131k\u0131ca ba\u011flayabilmesiydi. Lenin\u2019in partisi, pratik faydac\u0131 yanlar\u0131 olan, bazen askeri bazen sivil (ya da hem askeri hem sivil) olabilen, hakikat an\u0131 geldi\u011finde arkas\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerle mevcut iktidar\u0131n en zay\u0131f noktas\u0131na en a\u011f\u0131r darbeleri indirerek, iktidara ve sosyalizme do\u011fru kaplan s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f\u0131 yapabilen bir partiydi. En \u00f6nemlisi, pek \u00e7ok kez da\u011f\u0131lan ya da yok olman\u0131n e\u015fi\u011fine gelen, fakat yeniden toparlanabilen, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n gen\u00e7 \u00f6nc\u00fcleriyle yenilenebilen, \u201csomut durumun somut analizi\u201dni esas alan ve hayallerle de\u011fil, ger\u00e7ekler zemininde siyaset yapan bir partiydi. <\/p>\n\n\n\n Leninist parti, Sovyet Rusya\u2019da sosyalizmin ilk uygulama d\u00f6neminde de bu \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015ftirmedi. Rus Devrimi i\u00e7in fazla \u00fctopik ka\u00e7an, fakat evrensel d\u00fczeyde tam e\u015fitlik\u00e7i, h\u00fcmanist g\u00f6r\u00fc\u015fleri savunan anar\u015fist co\u011frafyac\u0131 Peter Alekseyevi\u00e7 Kropotkin\u2019in, devrimin ilk d\u00f6neminde s\u00fcrekli Lenin\u2019i ziyaret etti\u011fi ve o s\u0131rada i\u00e7 sava\u015f ve \u201csava\u015f kom\u00fcnizmi\u201dnin sorunlar\u0131yla bo\u011fu\u015fan Lenin\u2019in sonunda kap\u0131ya dayanan Kropotkin\u2019i, \u201cevde yok,\u201d dedirterek geri \u00e7evirdi\u011fi ve \u00e7ok sevdi\u011fi bu filozof 1921 y\u0131l\u0131nda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde, b\u00fcy\u00fck bir t\u00f6renle onun Novadevi\u00e7yi mezarl\u0131\u011f\u0131na defnedilmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilinir. <\/p>\n\n\n\n Jakoben bir gelene\u011fin temsilcisi olmakla \u00f6v\u00fcnen Bol\u015fevikler, \u00fcstlendikleri tarihsel sorumlulu\u011fu yerine getirirken, ki\u015fisel duygular\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na h\u00e2kim olmas\u0131na asla izin vermemi\u015flerdir. Onlar, Rusya\u2019n\u0131n iktisadi ve toplumsal ko\u015fullar\u0131n\u0131 Bol\u015fevik Partisi\u2019nin s\u0131k\u0131 disiplini alt\u0131nda sosyalizme yakla\u015ft\u0131rmak istiyorlard\u0131 ve geli\u015fmi\u015f \u201cbir ya da daha fazla\u201d bat\u0131l\u0131 \u00fclkede devrim olmad\u0131\u011f\u0131 taktirde, sosyalizmi asla kuramayacaklar\u0131n\u0131 bilecek kadar da ger\u00e7ek\u00e7iydiler.<\/p>\n\n\n\n Leninist Parti Anlay\u0131\u015f\u0131, zaman i\u00e7inde, ula\u015f\u0131lmaz ya da ula\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in pek \u00e7ok kit\u00e2b\u00ee ko\u015fulun yerine getirilmesi gereken bir feti\u015f gibi anla\u015f\u0131ld\u0131. \u00dclkemizde de bunun \u00f6rnekleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Uzun y\u0131llar boyunca parti in\u015fa eden gruplar vard\u0131r. Bunlar, kitaptan bakarak Leninist parti in\u015fa etme s\u00fcrecini s\u00fcrekli bi\u00e7imde geli\u015ftirirler; partiyi in\u015fa ettik\u00e7e kendi aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fcn\u00fcp, daha do\u011fru, daha ilkeli, daha Leninist ya da Bol\u015fevik Leninist ya da Leninist Bol\u015fevik ayr\u0131 ayr\u0131 partileri in\u015fa etme s\u00fcrecini ba\u015flat\u0131rlar. Parti, yakla\u015f\u0131ld\u0131k\u00e7a uzakla\u015fan, kurulduk\u00e7a da\u011f\u0131lan, tarihsel konjonkt\u00fcrle bir t\u00fcrl\u00fc ayn\u0131 raya giremeyen, fakat girece\u011finden asla umut kesilmeyen fazla sofistike bir yap\u0131 olarak anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda \u201ctarihin pususuna yatma\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 da Leninist Parti \u00e7evresinde geli\u015ftirilen g\u00f6r\u00fc\u015flerden esinlenmi\u015ftir. Baz\u0131 gruplar, partinin in\u015fa s\u00fcrecini tamamlam\u0131\u015f ve tarihin pususuna yatm\u0131\u015flard\u0131r. Orada, tarihin pususunda, g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f, ba\u015fka deyi\u015fle proletaryan\u0131n \u00f6n\u00fcne bir program koymu\u015f durumdad\u0131rlar; bu program temelinde, ba\u015fka parti ve devrimci gruplarla polemik yaparak, tarihsel konjonkt\u00fcr\u00fcn, kurduklar\u0131 pusuya yakla\u015fmas\u0131n\u0131 beklerler. \u00c7ok derli toplu g\u00f6r\u00fc\u015flere, ilkelere, yetkili kurullar\u0131nda kabul edilmi\u015f dok\u00fcmanlara ve belirlenmi\u015f programatik yakla\u015f\u0131mlara sahip olduklar\u0131 i\u00e7in, kendi kate\u015fizmlerinin genel \u015fablonuna uymayan g\u00fcncel olaylar ve g\u00f6r\u00fc\u015flerle, s\u0131radan politik mevzularla ilgilenmezler. Kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerinin ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan pratik ama\u00e7larla ve k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fikliklerle uygulanmas\u0131 halinde tepki g\u00f6sterirler.<\/p>\n\n\n\n Sosyalist Partiler<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1986\u2019dan itibaren sosyalistler kitle partisi kurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, ancak kurduklar\u0131 partiler ne bir kitleye yaslanabilmi\u015f, ne kadro olu\u015fturabilmi\u015f, ne se\u00e7imlerde anlaml\u0131 bir oy d\u00fczeyine ula\u015fabilmi\u015f, ne ba\u015f\u0131, sonu ve sonu\u00e7lar\u0131 belli olan \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir kampanya y\u00fcr\u00fctebilmi\u015f ne de siyasal sonu\u00e7lar do\u011furabilecek bir yay\u0131n faaliyeti s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015ftir. Bu durum, parti y\u00f6neticilerinin, partilerin i\u00e7indeki g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve g\u00f6r\u00fcnmez liderlerin hatalar\u0131yla, somut ko\u015fullar\u0131 kavrama yetenekleriyle ya da bencil tutumlar\u0131yla de\u011fil, bu liderlerin ve \u00e7evrelerinin mevcut siyasi partiler rejiminin i\u00e7inde yer alma \u00e7abalar\u0131n\u0131n do\u011fal bir sonucu olarak anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n Sosyalistler, merkeze kaymak isteyen ta\u015fra burjuvazisi ya da b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerdeki orta halli m\u00fcteahhitler gibi partile\u015femezler. Onlar ancak radikal kitle hareketlerini, i\u015f\u00e7i m\u00fccadelelerini, en az\u0131ndan bir ayd\u0131n\/\u00f6\u011frenci hareketini temel alarak geli\u015febilirler. Zaten sosyalist denilen partiler, ancak m\u00fccadele partisi olarak var olabilirler, kitlesel bir m\u00fccadelenin \u00f6rg\u00fctl\u00fc ifadesi olarak anlam kazanabilirler. Kitlesel m\u00fccadelelerin, a\u015fa\u011f\u0131dan, tabandan zorlayan bir \u00f6rg\u00fctlenme talebinin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde, bireylerin ya da izole gruplar\u0131n, kendilerini birbirine kar\u015f\u0131 ifade etmek maksad\u0131yla, se\u00e7imlerde oy almay\u0131, parlamentoya girmeyi hedefleyen siyasi partiler kurmalar\u0131, mevcut kapitalist sisteme bir emniyet vanas\u0131 olu\u015fturman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, bo\u015funa kaynak israf\u0131ndan ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131maz. Sosyalist solun kurdu\u011fu \u00e7e\u015fitli partilerin son yirmi y\u0131l i\u00e7inde sergiledikleri yetersizlikler, bu durumu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Hi\u00e7bir sosyalist grup, mevcut sosyalist partilerden tamamen farkl\u0131 bir yap\u0131yla, de\u011fi\u015fik bir programla partile\u015fip ba\u015far\u0131l\u0131 olma (yani parlamentoya girme ya da se\u00e7imlerde hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r miktarda oy toplama) umudu ta\u015f\u0131yamaz. Bu alanda yap\u0131lmas\u0131 gereken her \u015fey yap\u0131lm\u0131\u015f, s\u00f6ylenebilecek her \u015fey s\u00f6ylenmi\u015f, haz\u0131rlanabilecek b\u00fct\u00fcn programlar haz\u0131rlanm\u0131\u015f, kurulabilecek b\u00fct\u00fcn partiler kurulmu\u015ftur. Sosyalizm ad\u0131na, bug\u00fcne kadar sosyalist parti kuranlardan daha donan\u0131ml\u0131, daha bilgili ve daha geni\u015f kaynaklara sahip birilerinin \u00e7\u0131k\u0131p, siyasi partiler rejiminin kurallar\u0131na ve ko\u015fullar\u0131na uygun bir faaliyetle kitlesellik kazanacak, se\u00e7im barajlar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p parlamentoya girecek, yepyeni ve bamba\u015fka bir sosyalist parti kurmalar\u0131 neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Mevcut ko\u015fullarda sosyalist partiler kurman\u0131n bir zarar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, en az\u0131ndan sosyalistlerin de kendilerini ifade etme hakk\u0131na sahip olduklar\u0131, bu partilerle \u00e7ok dar kesimli, asgari d\u00fczeyde sosyalizm propagandas\u0131 yap\u0131labilece\u011fi, ayr\u0131ca \u201chaz\u0131rda bekleme\u201dnin gelece\u011fin kitle hareketlerini siyasal hedeflere y\u00f6neltmek i\u00e7in bir imk\u00e2n olu\u015fturabilece\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ancak bu t\u00fcrden minimalist tutumlar\u0131n son yirmi y\u0131l i\u00e7inde vard\u0131\u011f\u0131 noktay\u0131 dikkate almak gerekir.<\/p>\n\n\n\n Bir kere, ortaya \u00e7\u0131kan zararlar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Mevcut sosyalist partiler, b\u00fcrokratik yap\u0131lar\u0131yla gen\u00e7li\u011fi sosyalist fikirlere yabanc\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015flar, sendika b\u00fcrokratlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda i\u015f\u00e7i kitleleriyle, hatta kamu emek\u00e7ileriyle bile, organik ba\u011flar kuramam\u0131\u015flard\u0131r. Bu partilerle sosyalizm propagandas\u0131 yap\u0131lamam\u0131\u015f, kapitalizm ve devlet sorgulanamam\u0131\u015f, bir emek cephesi \u00f6rg\u00fctlenememi\u015ftir. Y\u0131llarca \u201chaz\u0131rda bekleyen\u201d partilerin, kendi b\u00fcrokratik yap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u015farak gelece\u011fin kitle hareketlerine \u00f6nderlik etme \u015fanslar\u0131 da yoktur. Her hareket kendi \u00f6nderlerini, kendi \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc yarat\u0131r. Dipten gelen kitle hareketlerinin, ayakta zor duran, zaman zaman telefon ve elektrik faturalar\u0131n\u0131 \u00f6demekten ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnemez hale gelen, \u00fcyeleri s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen bir tak\u0131m partilerin kap\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7alacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek fazla iyimser bir tutum olur.<\/p>\n\n\n\n Kriz ve kitleler<\/strong><\/p>\n\n\n\n B\u00fcy\u00fck iktisadi krizlerin, kitleler yoksulla\u015ft\u0131k\u00e7a ve ezildik\u00e7e onlar\u0131 g\u00fcndelik hayat kavgas\u0131 i\u00e7inde siyasal \u00f6rg\u00fctlenmelerden uzakla\u015ft\u0131rmak gibi bir paradoks yaratt\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Nitekim b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck devrimci at\u0131l\u0131mlar, kapitalizmin kendi kriz ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelerek yeni bir ivme kazand\u0131\u011f\u0131, i\u015fsizli\u011fin azald\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n eme\u011fine ihtiyac\u0131n daha fazla k\u00e2r etmek i\u00e7in artt\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn toplumun hayat standard\u0131nda y\u00fckselmelerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu d\u00f6nemler ayn\u0131 zamanda k\u00fclt\u00fcrel ihtiya\u00e7lar\u0131n da artt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerdir. \u0130nsanlar\u0131n kendi hayat standartlar\u0131na ili\u015fkin maddi ve manevi yeni ihtiya\u00e7lar duymalar\u0131, siyasi talepler olu\u015fturmalar\u0131, ancak asgari ge\u00e7im ko\u015fullar\u0131n\u0131n biraz \u00f6tesine ge\u00e7meleri halinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n \u0130ktisadi krizlerin, buna ba\u011fl\u0131 i\u015fsizlik tehlikesinin olmad\u0131\u011f\u0131 nispi refah d\u00f6nemlerinde, siyasi talepler \u00e7evresinde \u00f6rg\u00fctlenen kitlelerin m\u00fccadelesi, yeni bir kriz d\u00f6neminin ba\u015flar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ivme kazanabilir ve h\u00e2kim s\u0131n\u0131flarla, Devlet\u2019in bask\u0131 ayg\u0131tlar\u0131yla nihai bir hesapla\u015fma ger\u00e7ekle\u015febilir. Ancak bu ko\u015fullar yoksa, yani kitlelerin \u00f6rg\u00fctl\u00fc olmad\u0131klar\u0131 bir d\u00f6nemin \u00fczerine a\u011f\u0131r bir iktisadi kriz \u00e7\u00f6km\u00fc\u015fse, krizin vurdu\u011fu insanlar\u0131n kendilerine ait devrimci\/ba\u011f\u0131ms\u0131z sendikalar\u0131 ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlendikleri siyasi \u00f6rg\u00fctleri yoksa, tam bir y\u0131k\u0131m ve anomi ya\u015fan\u0131r; i\u015ften at\u0131lan i\u015f\u00e7iler fabrika kap\u0131lar\u0131nda i\u015ften at\u0131lmayan arkada\u015flar\u0131yla helalle\u015fip a\u011fla\u015f\u0131rlar, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 okuldan al\u0131rlar, aileleriyle birlikte hi\u00e7 olmayacak i\u015flerden para kazanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, toplumsal i\u00e7e patlamalar, cinayetler, su\u00e7 oranlar\u0131 artar (ailesini kur\u015funa dizen babalar, s\u0131\u00e7rama yapan namus cinayetleri, \u00e7\u0131lg\u0131nca giri\u015filen soygun te\u015febb\u00fcsleri vb.). Bu da\u011f\u0131lma hali ve orta s\u0131n\u0131flar\u0131n yoksulla\u015fmas\u0131, fa\u015fist hareketler ve her t\u00fcrl\u00fc gerici ak\u0131m i\u00e7in b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlar yarat\u0131r. Birincisi, mutlaka bir su\u00e7lu bulur (Yahudiler ya da K\u00fcrtler gibi); ikincisi ise, insanlar\u0131 g\u00fcnah ve kefaret duygular\u0131yla davranmaya, \u201cAllah\u2019\u0131n adaleti\u201dnin h\u00e2kim olaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnya kurma hedefine y\u00f6neltir. <\/p>\n\n\n\n B\u00f6yle d\u00f6nemlerde y\u00fcz\u00fcn\u00fc se\u00e7imlere ve parlamentoya \u00e7evirerek, ezilen kitlelerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 trajediye s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nen sosyalist partilerin yapabilecekleri fazla bir \u015fey yoktur. \u00c7e\u015fitli denge hesaplar\u0131yla parlamentoya bir ya da daha fazla milletvekili soksalar bile, bu yaz\u0131 boyunca anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, bunun mevcut rejime demokratik bir ve\u00e7he kazand\u0131rmak d\u0131\u015f\u0131nda kimseye faydas\u0131 olmaz. Hatta, mevcut sosyalist partilerin kitlelerle do\u011frudan ba\u011flar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Marx\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi ezilenlerde de\u011fil, sadece sosyalistlerde bir \u201ckat\u0131l\u0131m\u201d duygusu yarat\u0131r. Bu duygu da, b\u00fct\u00fcn milletvekillerinin verebilece\u011fi t\u00fcrden, birka\u00e7 \u00f6nergeyle, orada burada, Avrupa Parlamentosu\u2019nda vb. boy g\u00f6stererek tatmin edilir.<\/p>\n\n\n\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcn bunlardan bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmak gerekirse, bug\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131nda sahiden sosyalist olma, sahici bir sosyalist hareket yaratma \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck zorluklar ve engellerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu itiraf etmek zorunludur. Kat edilen yollar bir d\u00f6ng\u00fcy\u00fc yans\u0131tmakta ve bu d\u00f6ng\u00fc \u00e7e\u015fitli yan\u0131lsamalar yaratarak, bizatihi faaliyetlerin bir engel olu\u015fturmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Kurulu d\u00fczen, bu i\u015fler i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck, d\u00fczenli, arada bir \u0131\u015f\u0131ldaklarla ayd\u0131nlat\u0131lan karanl\u0131k bir bah\u00e7e ay\u0131rm\u0131\u015f ve etraf\u0131n\u0131 dikenli tellerle \u00e7evirerek, \u201cdemokrasi ad\u0131na burada \u00e7o\u011fal\u0131n ve kendinizi ifade edin,\u201d demi\u015ftir. Siyasi partiler rejimi i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlenen sosyalistlerin, istisnai baz\u0131 tarihsel \u00f6rnekler gibi, \u00e7e\u015fitli maddi ve konjonkt\u00fcrel imk\u00e2nlardan yararlanarak bu dikenli tellerin \u00f6tesine ta\u015fma ya da bir kaplan s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f\u0131yla \u00f6teki tarafa ge\u00e7me imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 son yirmi y\u0131l\u0131n deneyimleriyle ve defalarca kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Burada \u00f6nemli olan (herhalde!), \u201c\u00f6rg\u00fctlenme\u201d meselesini fazla abartmamak, b\u00fcrokratik ve yordaml\u0131 (prosed\u00fcrel) uygulamalar\u0131 oldu\u011fundan fazla \u00f6nemsememek; \u201cparti\u201d meselesini bir feti\u015f haline getirmemek; kitaptan bakarak Leninist parti kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmamakt\u0131r. Ne kadar hareket varsa, o kadar \u00f6rg\u00fct olur. \u0130ktisadi ve toplumsal konjonkt\u00fcr kitle hareketlerini ne kadar y\u00fckseltirse, bu hareketlerin y\u00fckseldikleri d\u00fczeyde ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde \u00f6rg\u00fctlenmelerine ve daha y\u00fcksek bir hareket d\u00fczeyine ula\u015fmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imleri ke\u015ffetmek ve geli\u015ftirmek, bu geli\u015fimi sa\u011flamak i\u00e7in gerekli olan dili s\u0131radan emek\u00e7inin g\u00fcndelik hayat\u0131ndan t\u00fcretmek gerekir. \u00d6nemli olan, \u201ckendini ifade etmek\u201d de\u011fil, ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse g\u00f6r\u00fcns\u00fcn kitle hareketleriyle ba\u011f kurabilmek ve bu kitlelerin derdini onlar\u0131n dilinden t\u00fcretilmi\u015f bir siyaset diliyle ifade edebilmektir. <\/p>\n\n\n\n Bu sorun sosyalistlerin en zay\u0131f noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bir zincir en zay\u0131f halkas\u0131 kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Bu halkay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeden, yani ne kadar \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse g\u00f6r\u00fcns\u00fcn kitle hareketleriyle ba\u011f kurmadan haz\u0131rlanacak iddial\u0131 programlar ve g\u00f6steri\u015fli sloganlar ancak ayak ba\u011f\u0131 olur. Bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda elde olan hi\u00e7bir haz\u0131r re\u00e7ete yoktur. RED<\/em>, 21. 06. 2009<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Siyasi parti denilen \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminin, \u00f6zellikle kurumsal erozyonun s\u00fcreklilik g\u00f6sterdi\u011fi T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerde, nas\u0131l bir s\u0131n\u0131fsal ve toplumsal i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamak kolay de\u011fildir. Bununla birlikte, siyasi partiler rejiminin, en genelde toplumu farkl\u0131 siyasi kesimlere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olarak bir arada ve ayn\u0131 \u00fcretim ve y\u00f6netim sistemine ba\u011fl\u0131 tutmak gibi bir i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenebilir. … <\/p>\n