Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Duvar y\u0131k\u0131l\u0131p da tarihin sona erdi\u011fi ilan edildikten sonra faturan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u201cideoloji\u201d kavram\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Kavram resmen pejoratif (a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131) bir anlam kazand\u0131. \u201cFakat bu ideolojik bir d\u00fc\u015f\u00fcnce\u201d gibi ku\u015fku belirten ifadeler; \u201cAma sizin ideolojik saplant\u0131lar\u0131n\u0131z var\u201d gibi bilgi\u00e7 tutumlar; \u201cideolojik parti ve gruplar\u201d diyerek \u00f6nemsiz g\u00f6sterme giri\u015fimleri oldu.<\/p>\n\n\n\n
Kavram\u0131n biraz alengirli oldu\u011funu kabul etmek gerekir. Tarihi \u00e7ok eskilere dayan\u0131r. Frans\u0131z filozof Destutt de Tracy siyas\u00ee toplumun i\u00e7inden y\u00fckselen bunca tantanal\u0131 s\u00f6z ve iddian\u0131n ard\u0131nda tutarl\u0131 bi\u00e7imde izah edilebilecek disiplinli bir \u015feylerin olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, 1796\u2019da \u201cideoloji\u201d kavram\u0131n\u0131 icat etmi\u015f. Fikir (ide) bilimi (oloji) demek. <\/p>\n\n\n\n
Tracy kapsaml\u0131 bir toplum teorisi geli\u015ftirme, m\u00fccadele yoluyla bu teoriyi insanlara kabul ettirme, bir siyas\u00ee program sunma eylemini \u201cideolojik\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f; bu t\u00fcrden faaliyetin adanm\u0131\u015f savunucular\u0131 gerektirdi\u011fini, entelekt\u00fcellerden olu\u015fan bir \u00f6nderlik kurumunun \u015fart oldu\u011funu saptam\u0131\u015f. Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131lda, ne kadar sa\u00e7ma olursa olsun a\u011f\u0131zdan ya da kalemden \u00e7\u0131kan her laf\u0131n arkas\u0131nda bir fikir disiplini arayan, kendilerine \u201cideolog\u201d diyen adamlar t\u00fcremi\u015f.<\/p>\n\n\n\n
Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar filozoflar ideoloji kavram\u0131n\u0131 feci \u015fekilde didiklemi\u015fler. Karl Marx, kavrama olumsuz bir anlam y\u00fcklemi\u015f, \u201cideoloji yanl\u0131\u015f (sahte) bilin\u00e7tir\u201d demi\u015f. Marx\u2019a g\u00f6re ideoloji, Devlet, Tanr\u0131 ve h\u00e2kim s\u0131n\u0131flara itaat edilmesini sa\u011flamak i\u00e7in icat edilmi\u015f ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi maddi ve manevi durumunu kendisine yabanc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve \u00f6nermeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yanl\u0131\u015f anlamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Fakat daha sonra Marx, Kapital<\/em> adl\u0131 eseri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bu adamlar (devlet y\u00f6neticileri, burjuvazi, ruhban vs) \u201cbilmeden nas\u0131l yap\u0131yorlar?\u201d diye sormu\u015f ve ideolojiyi farkl\u0131 bir \u0131\u015f\u0131kta g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Marx, ideolojinin sadece h\u00e2kim s\u0131n\u0131f\u0131n di\u011fer s\u0131n\u0131flar\u0131 kendi y\u00f6netimine raz\u0131 etmek, toplumda bir mutabakat sa\u011flamak i\u00e7in yaratt\u0131\u011f\u0131 bir yan\u0131lsama olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; farkl\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 \u00fcretim ve m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinden, hayat ko\u015fullar\u0131n\u0131n madd\u00ee \u00fcretiminden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015f: \u201chayat\u0131 belirleyen bilin\u00e7 de\u011fildir, tersine, bilinci belirleyen hayatt\u0131r.\u201d <\/p>\n\n\n\n Toplumu olu\u015fturan b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar, z\u00fcmreler ve \u00e7\u0131kar gruplar\u0131, kendi toplumsal ili\u015fkilerini ve deneyimlerini, bizzat geli\u015ftirdikleri ya da \u00f6nlerine konulan fikirler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anlamaktad\u0131rlar. Bu anlamda politik, felsefi, sanatsal, k\u00fclt\u00fcrel vs her s\u00f6ylemin ard\u0131nda, bilin\u00e7li olarak ya da s\u00f6yleyenden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak mutlaka bir fikir disiplini vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n, \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n, devletlerin tutumlar\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc k\u00fclt\u00fcrel faaliyet \u00f6z\u00fcnde ideolojiktir. \u0130deolojinin kendi tarihi yoktur fakat farkl\u0131 ideolojik s\u00f6ylemlerin ve tutumlar\u0131n farkl\u0131 tarihleri vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Demek ki herhangi bir siyas\u00ee s\u00f6ylemi k\u00f6klerine kadar izlersek, orada mutlaka bir ideoloji buluruz. \u0130deoloji ki\u015filerin, siyas\u00ee partilerin, s\u0131n\u0131flar\u0131n, devletlerin davran\u0131\u015flar\u0131na y\u00f6n verir; fark\u0131nda olsalar da olmasalar da onlar\u0131n s\u00f6ylemlerinin temelini, k\u00f6k\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n \u0130deoloji de\u011fi\u015fmeyen, ta\u015fa sapl\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7 gibi insan\u0131n kafas\u0131nda sabit duran bir \u015fey de\u011fildir. Mesela muhafazak\u00e2r \u0130mparatorluk ideolojisini benimseyen Osmanl\u0131 Pa\u015fas\u0131 daha sonra Cumhuriyet ideolojisini benimsemi\u015ftir; laik Cumhuriyet ideolojisini benimseyen T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne S\u00fcnni \u0130sl\u00e2m ideolojisi dayat\u0131lm\u0131\u015f ve bu dayatma b\u00fct\u00fcn toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131 ve \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131 ideolojik olarak b\u00f6l\u00fcp par\u00e7alam\u0131\u015ft\u0131r; 1918-1933 aras\u0131nda monar\u015fist d\u00fc\u015f\u00fcnceleri terk ederek Cumhuriyet (Weimar) ideolojisini benimseyen Alman burjuvazisi, evreler h\u00e2linde Nazi ideolojisini elveri\u015fli bulmu\u015ftur. Say\u0131s\u0131z \u00f6rnek verilebilir.<\/p>\n\n\n\n Siyas\u00ee partilerin geli\u015ftirdikleri teoriler; yani d\u00fcnyan\u0131n ve \u00fclkenin durumuna ili\u015fkin somut verilerden hareketle, tarihe de g\u00f6nderme yaparak olu\u015fturduklar\u0131 analizler, son tahlilde o partilerin ideolojisini yans\u0131t\u0131r. Siyas\u00ee partilerin sadece analizleri de\u011fil, s\u00f6ylemleri de ideolojiktir. Mesela AKP\u2019nin s\u00f6ylemi tamamen ideolojiktir; \u201cmillet\u201d dedi\u011fi zaman \u201c\u00fcmmet\u201di, \u201cvatan\u201d dedi\u011fi zaman \u201cd\u00e2r-\u00fcl \u0130slam\u201d\u0131, yani \u0130slam beldelerini kastetti\u011fini anlar\u0131z. T\u00fcrkiye\u2019nin s\u00f6z gelimi Suriye ve M\u0131s\u0131r\u2019la ili\u015fkisini \u00fclkenin jeopolitik ihtiya\u00e7lar\u0131 de\u011fil, Erdo\u011fan\u2019\u0131n ideolojisi belirlemektedir.<\/p>\n\n\n\n Siyaset \u00e7ok geni\u015f bir alanda manevra yapmaya imk\u00e2n sa\u011flayan bir faaliyettir. Partinizi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmak i\u00e7in hep \u201c\u00e7arp\u0131c\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u201d yapmak zorunda kal\u0131rs\u0131n\u0131z, s\u0131n\u0131fsal ve politik ittifaklar kurars\u0131n\u0131z; i\u00e7inde bulundu\u011funuz konjonkt\u00fcr\u00fc (bir \u00fclkenin iktisad\u00ee ve siyasi durumunu etkileyen ko\u015fullar b\u00fct\u00fcn\u00fc) kendi siyas\u00ee menfaatlerinize uygun bi\u00e7imde, esnek bir tutumla yorumlars\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n Fakat burada esnekli\u011fin bir \u00f6l\u00e7ek g\u00f6stergesi (skalas\u0131) vard\u0131r. Sola ya da sa\u011fa do\u011fru kayarken ne kadar esneyebilirsiniz? Burada bir \u00f6l\u00e7ek sorunu ortaya \u00e7\u0131kar. \u0130\u015fte o \u00f6l\u00e7e\u011fi belirlemesi gereken \u015fey partinizin ideolojisidir. S\u00f6yleminizin ard\u0131ndaki fikir disiplinini kaybetti\u011finiz anda d\u00fcnyay\u0131 yorumlayacak yerde kendi d\u00fcnyan\u0131z\u0131 kurmu\u015f olursunuz. Giderek s\u00f6yleminizin ard\u0131nda olmas\u0131 gereken fikir disiplinini g\u00f6z ard\u0131 etmeye ba\u015flars\u0131n\u0131z; siyas\u00ee yelpazedeki koordinatlar\u0131n\u0131z de\u011fi\u015fir. Mesela en sa\u011fa ya da en sola kayar, sa\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve solunuzu yeni konumunuza g\u00f6re yeniden tarif eder, insanlar\u0131 bu yeni tarife ikna etmek i\u00e7in debelenmeye ba\u015flars\u0131n\u0131z. Sa\u011f\u0131n\u0131z solunuza kar\u0131\u015f\u0131r, verdi\u011finiz mesajlar giderek karma\u015f\u0131k ve anla\u015f\u0131lmaz olur. <\/p>\n\n\n\n Durumunuzu toparlamak i\u00e7in kendi tarihinizi bile yeniden kurgulamaya ba\u015flars\u0131n\u0131z. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z kurguya adamlar\u0131n\u0131z\u0131n inanmas\u0131 yeterlidir, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n inanmas\u0131 o kadar \u00f6nemli de\u011fildir. Fakat g\u00fcn\u00fcn birinde siyasette \u00f6l\u00e7e\u011fi \u015fa\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, ideolojik tutumdan sapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, siyasetin teorinin yerini i\u015fgal ederek onu yiyip bitirdi\u011fini s\u00f6yleyerek \u00f6zele\u015ftiri yapars\u0131n\u0131z. Ya da kendinizi fena halde sosyalist, hatta Bol\u015fevik Leninist falan zannederken, emperyalizmin oyunca\u011f\u0131 etnik milliyet\u00e7i hareketle kurdu\u011funuz maddi ve siyas\u00ee menfaat ili\u015fkisinde \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc \u00f6yle bir ka\u00e7\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z ki emperyalizmin yeni \u201cinsan haklar\u0131\u201d tarifini ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yorumunu bir t\u00fcr sosyalizm sanacak kadar aptalla\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n \u0130deolojik pusulay\u0131 \u015fa\u015f\u0131r\u0131rsan\u0131z, siyasetiniz teorinizi pe\u015fi s\u0131ra s\u00fcr\u00fckler. S\u00fcr\u00fcklenen teorinizi giderek ideolojinize yabanc\u0131 unsurlarla donatmak zorunda kal\u0131rs\u0131n\u0131z, inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z giderek azal\u0131r ve nihayet Ahmet Ha\u015fim\u2019in \u00fcnl\u00fc Merdiven \u015fiirinde dedi\u011fi gibi, Eteklerinizde g\u00fcne\u015f rengi bir y\u0131\u011f\u0131n yaprak \/ Ve bir zaman bakars\u0131n\u0131z semaya a\u011flayarak.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zetle, ideoloji k\u00f6t\u00fc ya da modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f bir \u015fey de\u011fildir. \u0130nsan\u0131n b\u00fct\u00fcn siyas\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal faaliyeti \u00f6z\u00fcnde ideolojiktir. \u0130deoloji, teori ve siyaset, birbiriyle tutarl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. S\u00fcrekli zafer kazanmak zorunda de\u011filsiniz. Dik durun, yeter. \u0130nsanlar sizi anlayacaklard\u0131r. Veryans\u0131ntv<\/em>, 06. 09.2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Duvar y\u0131k\u0131l\u0131p da tarihin sona erdi\u011fi ilan edildikten sonra faturan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u201cideoloji\u201d kavram\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Kavram resmen pejoratif (a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131) bir anlam kazand\u0131. \u201cFakat bu ideolojik bir d\u00fc\u015f\u00fcnce\u201d gibi ku\u015fku belirten ifadeler; \u201cAma sizin ideolojik saplant\u0131lar\u0131n\u0131z var\u201d gibi bilgi\u00e7 tutumlar; \u201cideolojik parti ve gruplar\u201d diyerek \u00f6nemsiz g\u00f6sterme giri\u015fimleri oldu. Kavram\u0131n biraz alengirli oldu\u011funu … <\/p>\n