Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
1961 y\u0131l\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 J.F. Kennedy \u00e7o\u011funlu\u011funu sivillerin olu\u015fturdu\u011fu bir dan\u0131\u015fmanlar grubuyla yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131n\u0131n ard\u0131ndan K\u00fcba\u2019y\u0131 i\u015fgal etmeye karar verir. Amerikal\u0131 komandolar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcbal\u0131 s\u00fcrg\u00fcnlerden tertip edilen asker\u00ee kuvvet hava deste\u011fiyle adaya denizden \u00e7\u0131karma yapar, bir k\u0131sm\u0131 para\u015f\u00fctle atlar. Ba\u015fta Fidel Castro olmak \u00fczere devrimci militanlar \u00f6l\u00fcm\u00fcne sava\u015f\u0131rlar, Amerikan \u00e7\u0131karmas\u0131 tam bir fiyaskoyla sonu\u00e7lan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcba ordusu sald\u0131rganlar\u0131 ku\u015f gibi avlar, iki CIA g\u00f6revlisini yakalay\u0131p kur\u015funa dizer. Havana\u2019ya getirilip halka te\u015fhir edilen 1204 K\u00fcba as\u0131ll\u0131 sald\u0131rgan h\u0131yanet-i vataniye\u2019den yarg\u0131lan\u0131r; hepsine 30\u2019ar y\u0131l hapis cezas\u0131 verilir, be\u015fi idam edilir.<\/p>\n\n\n\n
Onca sava\u015f tecr\u00fcbesine ra\u011fmen ABD bu kadar aptalca bir harek\u00e2ta nas\u0131l karar vermi\u015f olabilir? Sorgulama ba\u015flar. Sonunda Kennedy ile dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karma b\u00f6lgesinin haritalar\u0131n\u0131 bile yeterince incelemedikleri, mesela \u00e7\u0131karma b\u00f6lgesinin hemen \u00f6tesindeki batakl\u0131k b\u00f6lgeyi g\u00f6rmedikleri ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n
Aradan d\u00f6rt y\u0131l ge\u00e7tikten sonra, \u00e7\u0131karma karar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131ya kat\u0131lanlardan biri, Kennedy\u2019nin sivil dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan tarih\u00e7i Arthur Schlesinger \u00f6nemli bir itirafta bulunur: \u201cO kritik tart\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda sessiz kald\u0131m. \u0130tiraz etmenin beni yaln\u0131zca sorun \u00e7\u0131karan biri olarak g\u00f6sterece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.\u201d Schlesinger, asl\u0131nda \u00e7\u0131karma fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekti\u011fini, fakat \u201ctart\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden bu sa\u00e7mal\u0131\u011fa itiraz etmenin imk\u00e2ns\u0131z\u201d oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n
Kusurlu Karar Nas\u0131l Olu\u015fur?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu itiraf\u0131 okuyan sosyal psikolog Irving Janis, farkl\u0131 d\u0131\u015f politika kararlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleyerek devlet adamlar\u0131n\u0131n \u201ckusurlu karar\u201d olu\u015fturmalar\u0131na yol a\u00e7an psikolojik ortam\u0131n \u00f6zelliklerini incelemeye ba\u015flar ve bir \u201cgrup d\u00fc\u015f\u00fcncesi teorisi\u201d geli\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n Bu teoriye g\u00f6re \u201ckusurlu karar,\u201d karar grubunun belirli bir eylem \u00e7izgisinin nedenlerini ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 sistematik bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi sa\u011flayan y\u00f6ntemler olmaks\u0131z\u0131n, d\u0131\u015f etkilerden tamamen soyutlanarak topland\u0131\u011f\u0131 zaman ger\u00e7ekle\u015fir. Belirli bir eylem \u00e7izgisini kuvvetle savunan bir lider ve bu liderin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek stres, \u201ckusurlu karar\u201d alma e\u011filimini g\u00fc\u00e7lendirir. Kusurlu karar, \u00f6zellikle gruba y\u00f6nelik bir d\u0131\u015f tehdidin varl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde hissedildi\u011fi ya da \u0131srarla iddia edildi\u011fi zaman ortaya \u00e7\u0131kar. Bu ko\u015fullar, grup \u00fcyelerinde grup mutabakat\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arzu, yan\u0131 s\u0131ra muhalefet y\u00fcz\u00fcnden grubun b\u00f6l\u00fcnmesini \u00f6nleme kayg\u0131s\u0131 uyand\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Karar toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lanlar, \u00f6nerilen eylem \u00e7izgisini g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nleriyle de\u011ferlendirecek yerde, kendilerini bu \u00e7izgiyi rasyonalize etmek (akla uydurmak) zorunda hissederler ve kendilerine bir \u201czihin muhaf\u0131z\u0131\u201d atayarak, \u00f6nerilen kararlara ters d\u00fc\u015fecek her t\u00fcrl\u00fc bilgiyi gruptan uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Kolektif ak\u0131l, yerini kolektif aptall\u0131\u011fa b\u0131rak\u0131r. B\u00f6ylece, \u201ckusurlu karar\u201d al\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Grup Karar\u0131 Nas\u0131l Al\u0131nmal\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Profes\u00f6r Janis \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini de s\u0131ralam\u0131\u015ft\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce grup liderinin \u00f6nemli kararlar al\u0131nmadan \u00f6nce bir tart\u0131\u015fma ortam\u0131 yaratmas\u0131 ve tart\u0131\u015fma ba\u015flamadan \u00f6nce kendi tutumunu ortaya koyarak grup \u00fcyelerini bask\u0131 alt\u0131na almaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gerekir. \u0130kincisi, grup \u00fcyelerinin ihanetle, grubu b\u00f6lmekle su\u00e7lanma kayg\u0131s\u0131 olmaks\u0131z\u0131n \u00f6nerilen eylem \u00e7izgisini aktif bi\u00e7imde sorgulamalar\u0131na izin verilmesi gerekir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, d\u0131\u015far\u0131dan gelen uzmanlar\u0131n, asker, diplomat ve akademisyenlerin \u00f6nerilen eylem \u00e7izgisini farkl\u0131 perspektiflerden de\u011ferlendirmeleri sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Son olarak, karar al\u0131nd\u0131ktan sonra bir toplant\u0131 daha yap\u0131larak, b\u00fct\u00fcn ku\u015fkular, kayg\u0131lar ve olas\u0131 riskler son kez tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Janis\u2019in teorisi akademik \u00e7evrelerde fazla dikkate al\u0131nmam\u0131\u015f, \u00f6l\u00e7me ve de\u011ferlendirmeye imk\u00e2n tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, tarihi olaylar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesine dayand\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131ca laboratuvar ortam\u0131nda deneysel olarak kan\u0131tlanamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in ele\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi diyeceksiniz ki \u201cBu adam bu hik\u00e2yeyi niye anlatt\u0131?\u201d<\/p>\n\n\n\n Devlet\u2019in ve siyas\u00ee partilerin nas\u0131l karar ald\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bu \u00f6rnek akl\u0131ma geldi (bkz. Rita L. Atkinson vd., Psikolojiye Giri\u015f<\/em>, s. 674-679, Arkada\u015f 1999). Devlet\u2019in ve milletin kaderini belirleyen konularda ya da parti politikas\u0131 olu\u015ftururken nas\u0131l karar al\u0131yorlar? Reis\u2019in, her biri kafas\u0131nda bir \u201czihin muhaf\u0131z\u0131\u201d ta\u015f\u0131yan Saray dan\u0131\u015fmanlar\u0131yla, hi\u00e7bir kurum taraf\u0131ndan denetlenmeden ve TBMM\u2019ye dan\u0131\u015fmadan karar ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve karar\u0131n\u0131 \u201cMill\u00ee savunma bakan\u0131m\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m ve ona dedim ki\u2026\u201d diyerek uygulamaya koydu\u011funu biliyoruz. Bu y\u00f6netim tarz\u0131 \u201ckusurlu kararlar\u201d y\u00fcz\u00fcnden \u00fclkeyi felakete g\u00f6t\u00fcrecektir.<\/p>\n\n\n\n Serbest Liderlik ve Sadakat Sorunu<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cZihin Muhaf\u0131z\u0131\u201d olay\u0131 siyas\u00ee partilerde de ge\u00e7erlidir. Parti \u00fcst y\u00f6netimleri mafyala\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kendi kafas\u0131ndaki \u201czihin muhaf\u0131z\u0131\u201dn\u0131 kovarak parti y\u00f6netiminin dayatt\u0131\u011f\u0131 politikay\u0131 ele\u015ftiren ki\u015finin sesi kesilir, \u201ckafas\u0131 bozuk\u201d bir unsur olarak tecrit edilir, \u00e7izmeyi a\u015farsa disipline verilir, istifaya zorlan\u0131r, \u00fcyelikten at\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve \u00fcniter devleti savunan herhangi bir parti \u00fcyesi, kendisini NATO\u2019yu savunurken ya da \u00fclkeyi b\u00f6lmek isteyen ba\u015fka bir siyas\u00ee partiyi desteklerken buluverir. Ya da parti y\u00f6netimi, sosyalist \u00fcyesinin sa\u011fc\u0131 gibi davranmas\u0131n\u0131, siyas\u00ee iktidara muhalefetten vazge\u00e7mesini isteyebilir; bilimsel sosyalist gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc Abd\u00fclhamit\u00e7i gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fct\u00fcyle Atat\u00fcrk bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda (!) birle\u015fmeye zorlayabilir. \u0130stedi\u011fi her \u015feyi yapt\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n Parti liderli\u011finin ideolojik ve siyas\u00ee \u00e7izgiyi tam bir serbestlik i\u00e7inde belirlemesi, kafas\u0131ndaki taktik manevralara ya da fantezilere g\u00f6re karar olu\u015fturma yetkisi kabul edilemez. \u00d6nemli \u00e7izgi de\u011fi\u015fikliklerinde partiye dan\u0131\u015fma, a\u00e7\u0131k tart\u0131\u015fma ya da \u00f6rg\u00fcte hesap verme mecburiyeti olmal\u0131d\u0131r. Bu mecburiyet yoksa ortada modern anlamda bir parti de yoktur; sadece \u015firketle\u015fmi\u015f bir cemaat ya da bir inan\u00e7 tekkesi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kararlar\u0131n nas\u0131l al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dikkat edelim! Bize sormadan karar alan, ald\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 bize dayatan, kabul etmeyeni hain ilan eden, kendi karar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren ve bu kez yeni karar\u0131n\u0131 dayatarak onu kabul etmeyeni hain ilan eden, kendi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 alg\u0131layamayan, ezemeyece\u011fi insana \u00f6nderlik edemeyen ki\u015filere; her bir taraftar\u0131n\u0131n kafas\u0131na yerle\u015ftirdi\u011fi \u201czihin muhaf\u0131z\u0131\u201dndan ve \u00f6zenle se\u00e7ilmi\u015f kongre delegelerinden ba\u015fka hi\u00e7bir liderlik g\u00fcvencesi olmayan parti ba\u015fkanlar\u0131na itaat etme mecburiyeti kesinlikle yoktur.<\/p>\n\n\n\n Kafas\u0131na yatmayan bir siyas\u00ee \u00e7izgiyi yaln\u0131z kalma ya da gruba ters d\u00fc\u015fme korkusuyla kabul eden, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z itaati \u00f6rg\u00fct disiplini zanneden adam\u0131n ya da kad\u0131n\u0131n sessiz bir kuzudan fark\u0131 yoktur ve geli\u015fim \u00e7izgisinin son evresine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda siyas\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bir koyun olarak s\u00fcrd\u00fcrebilir. Ki\u015filere ya da kurullara de\u011fil, fikirlere, ideallere, programlara sadakat g\u00f6sterilir. Veryans\u0131ntv<\/em>, 27. 08. 2019 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan 1961 y\u0131l\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 J.F. Kennedy \u00e7o\u011funlu\u011funu sivillerin olu\u015fturdu\u011fu bir dan\u0131\u015fmanlar grubuyla yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131n\u0131n ard\u0131ndan K\u00fcba\u2019y\u0131 i\u015fgal etmeye karar verir. Amerikal\u0131 komandolar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcbal\u0131 s\u00fcrg\u00fcnlerden tertip edilen asker\u00ee kuvvet hava deste\u011fiyle adaya denizden \u00e7\u0131karma yapar, bir k\u0131sm\u0131 para\u015f\u00fctle atlar. Ba\u015fta Fidel Castro olmak \u00fczere devrimci militanlar \u00f6l\u00fcm\u00fcne sava\u015f\u0131rlar, Amerikan \u00e7\u0131karmas\u0131 tam bir fiyaskoyla … <\/p>\n