Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Satran\u00e7 bir strateji oyunudur. Bazen \u00e7al\u0131\u015fmaya be\u015f dakika ara verip hayali bir rakibe kar\u015f\u0131 oynuyorum. Stratejik olarak kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131 ya da kaybetti\u011fimi anlad\u0131\u011f\u0131m anda b\u0131rak\u0131yorum. \u00c7ok keyifli oluyor. Altm\u0131\u015f d\u00f6rt karenin her birini bir \u00fclke ya da co\u011frafi b\u00f6lge olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp 16 ta\u015f\u0131n\u0131zla ileri do\u011fru s\u0131\u00e7rayarak d\u00fc\u015fman\u0131n \u015fah\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz. Veziri balistik f\u00fczeler, piyonlar\u0131 vek\u00e2let sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131, atlar\u0131 hareketli top\u00e7u ya da hava indirme birlikleri, filleri mekanize piyade birlikleri, kaleleri tank birlikleri olarak tahayy\u00fcl edebilirsiniz. B\u00f6ylece \u00f6n\u00fcn\u00fczdeki tahtan\u0131n olu\u015fturdu\u011fu co\u011frafi alanda \u00e7e\u015fitli kuvvetleri kullanarak kendi jeopolitik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131z\u0131 jeostratejik olarak de\u011ferlendirip y\u00f6netebiliyorsunuz. Buradaki ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme tarz\u0131n\u0131n herkes i\u00e7in (ben d\u00e2hil) b\u00fcy\u00fck bir cazibe ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kesindir. Hatta ge\u00e7enlerde bir arkada\u015f\u0131m, \u201cbiz jeopoliti\u011fi siyasete tercih ettik\u201d dedi, iyi mi?<\/p>\n\n\n\n
1947\u2019den 1991\u2019e kadar k\u0131rk d\u00f6rt y\u0131l s\u00fcren So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde insanlar bu jeopolitika ve jeostrateji kavramlar\u0131na fazla kafay\u0131 takmam\u0131\u015flard\u0131. Buna gerek yoktu. D\u00fcnya politik ve asker\u00ee olarak donmu\u015f gibiydi. Bu y\u00fczden sava\u015f s\u0131cak de\u011fil so\u011fuk olarak yeniyordu, daha do\u011frusu buzlukta bekletiliyordu. Asker\u00ee paktlar (NATO ve VAR\u015eOVA) b\u00fct\u00fcn k\u00fcresel sald\u0131r\u0131 ve savunma planlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131 fakat hareket yoktu, \u00e7\u00fcnk\u00fc Nagazaki ve Hiro\u015fima\u2019da y\u00fckselen mantar bi\u00e7imindeki bulutlar\u0131n g\u00f6lgesi hen\u00fcz unutulmam\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u0131k\u0131c\u0131 silahlar\u0131n g\u00fcc\u00fc \u00f6yle bir d\u00fczeye geldi ki II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 noktalayan atom bombas\u0131 felaketi olumsuz \u00f6rnek olma vasf\u0131n\u0131 kaybetti.<\/p>\n\n\n\n
So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir yerinde bir asker\u00ee kuvvet bir yerden di\u011ferine hareket etti\u011fi anda b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler teyakkuza ge\u00e7iyordu. K\u00fcba Krizi (1962) \u00f6nemli bir \u00f6rnektir. S\u0131n\u0131rl\u0131 bir b\u00f6lgede verilen Kore Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 (1950-53) bir yana b\u0131rak\u0131rsak, Vietnam Sava\u015f\u0131 (1955-75) s\u0131ras\u0131nda da Asya\u2019da b\u00fcy\u00fck asker\u00ee hareketler oldu. Rusya\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019i ku\u015fatmaya ba\u015flamas\u0131 Mao\u2019yla Nixon\u2019\u0131 bir araya getirdi (1972).<\/p>\n\n\n\n
Neyse, uzatmayal\u0131m\u2026 Elbette So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde de bu i\u015flerle u\u011fra\u015fanlar vard\u0131: asker\u00ee uzmanlar, co\u011frafyac\u0131lar, d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015flar\u0131 vs. Fakat bunlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve \u00f6nermeleri sim\u00fclasyon ve senaryo d\u00fczeyinde kal\u0131yordu. Kavramlar hen\u00fcz aya\u011fa d\u00fc\u015fmemi\u015f, herkesin a\u011fz\u0131na sak\u0131z olmam\u0131\u015f, siyasetin aya\u011f\u0131na dolanmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Co\u011frafya elbette bir kaderdir. Hatta devrimini yapm\u0131\u015f, sosyalizme ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecindeki \u00fclkeler i\u00e7in de \u00f6yledir. Mesela Lev Tro\u00e7ki, 1939\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalede \u201cetki alanlar\u0131\u201d terimini kullanm\u0131\u015f, 1917 sonras\u0131ndaki jeopolitik durumla ilgili \u00f6rnek verirken, \u201cDevrimci yay\u0131lma hatlar\u0131 \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lma hatlar\u0131yla ayn\u0131 idi; \u00e7\u00fcnk\u00fc devrim co\u011frafi ko\u015fullar\u0131 de\u011fi\u015ftirmez,\u201d demi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Ancak co\u011frafyan\u0131n bir kader oldu\u011fu ve her \u00fclkeye belirli bir politika dayatt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden hareketle her t\u00fcrl\u00fc siyas\u00ee faaliyeti co\u011frafi politikan\u0131n ke\u015ffine indirgedi\u011finiz zaman, halktan yana hi\u00e7bir siyas\u00ee program, talep, g\u00f6r\u00fc\u015f olu\u015fturamaz ve herhangi bir eylem hatt\u0131 belirleyemezsiniz. Hatta muhalefet edemezsiniz. \u00d6zellikle kriz zamanlar\u0131nda siyas\u00ee pusulas\u0131n\u0131 Devlet\u2019in jeopolitik \u00e7\u0131karlar\u0131na ayarlayan siyas\u00ee hareketler, mevcut siyas\u00ee iktidara y\u00f6nelik her t\u00fcrl\u00fc muhalefeti \u00fclkenin y\u00fcksek stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirmek gibi bir a\u00e7maz\u0131n i\u00e7ine d\u00fc\u015ferler. Kendi h\u00fck\u00fcmetlerini ya alk\u0131\u015flarlar ya da ona yol g\u00f6stermeye, ak\u0131l \u00f6\u011fretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar fakat muhalefet edemezler. B\u00f6ylece, s\u00f6z gelimi ABD\u2019nin bask\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u0130ran\u2019da Molla h\u00fck\u00fcmetini destekler, halk\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesini \u201cs\u0131ras\u0131 m\u0131 \u015fimdi\u201d diye g\u00f6rmezden gelirler.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizdeki Saray iktidar\u0131n\u0131n jeopolitik \u00e7izgisine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, ana hatlar\u0131yla bu \u00e7izginin Davuto\u011flu\u2019nun \u201cStratejik Derinlik\u201d tezinden sapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun bir karikat\u00fcr\u00fc h\u00e2linde devam etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu \u00e7izgi, \u00f6zetle, emperyalist g\u00fc\u00e7lerin ta\u015feronu olarak T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcney istikametinde ve Akdeniz havzas\u0131nda tarih\u00ee Osmanl\u0131 imperiumuna yerle\u015febilece\u011fini, hatta bu do\u011frultuda zamanla \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inde ayr\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcman kutbun \u00f6nderi olabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Saray\u2019\u0131n bu stratejiyi benimsedi\u011fi, toplumu bu y\u00f6nde milletten \u00fcmmete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye, s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirsizle\u015ftirerek etki alanlar\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, kan\u0131tlama \u00e7abas\u0131 gerektirmeyecek kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak neoliberal iktisat politikalar\u0131yla Devlet kurumlar\u0131n\u0131 teker teker y\u0131kt\u0131\u011f\u0131, avantac\u0131 bir yeni burjuvaziye yasland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu mikro-emperyal siyasette Saray\u2019\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131 s\u0131f\u0131rd\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgede \u201cetki alanlar\u0131\u201d olu\u015fturmas\u0131 \u015f\u00f6yle dursun, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi bile sa\u011flam bir a\u011f\u0131r sanayi temelini, y\u00fcksek bir \u00fcretim ve teknoloji kapasitesini, laik ulus-devlet ideolojisini, Devlet\u2019in ve ordunun farkl\u0131 bi\u00e7imde \u00f6rg\u00fctlenmesini gerektirir.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7izginin ABD\u2019nin \u201cye\u015fil ku\u015fak\u201d projesiyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, BOP plan\u0131yla devam etti\u011fi (\u201cbiz BOP e\u015fba\u015fkanlar\u0131ndan bir tanesiyiz, bu g\u00f6revi yap\u0131yoruz biz\u201d) fakat M\u00fcsl\u00fcman bir d\u00fcnya kutbu neoliberal k\u00fcreselle\u015fmeye uygun d\u00fc\u015fmedi\u011fi i\u00e7in Atlantik sisteminin bu \u00e7izgiyi reddetti\u011fi; daha do\u011frusu, k\u00fcresel sistemin emperyal de\u011fil kendi i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, b\u00fcy\u00fck ordular\u0131, mill\u00ee ekonomisi, demokratik kurumlar\u0131 olmayan tam ba\u011f\u0131ml\u0131 bir T\u00fcrkiye\u2019yi tercih etti\u011fi gayet a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yanda Rusya ve \u00c7in\u2019in Davuto\u011flu stratejisini bir \u015fekilde devrald\u0131\u011f\u0131, Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 her t\u00fcrl\u00fc gericili\u011fi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir (\u201cgeleneksel\u201d) M\u00fcsl\u00fcman Kutup d\u00fc\u015f\u00fcncesine yatk\u0131n oldu\u011fu da gayet a\u00e7\u0131kt\u0131r (bkz. mesela Dugin\u2019in kitaplar\u0131, yaz\u0131lar\u0131, deme\u00e7leri). Putin\u2019in T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n i\u00e7ine ellerini soktu\u011fu, Erdo\u011fan biraz sars\u0131lsa hemen ko\u015fup onu kendi elleriyle yerinde tutmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Nitekim Putin, toplumsal olaylar\u0131 bast\u0131rmakla g\u00f6revli Ulusal Muhaf\u0131zlar Birli\u011fi (Rosgvardiya) Ba\u015fkan\u0131 Viktor Zolotov\u2019u T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6ndererek bizim \u00f6zel kuvvetlerimizin haz\u0131rl\u0131k faaliyetlerini inceletmi\u015ftir (Sputnik<\/em>, 14.05.19).<\/p>\n\n\n\n Saray h\u00fck\u00fcmetinin iki kutup aras\u0131nda denge siyaseti izledi\u011fi, birinden dirsek yedi\u011finde hemen \u00f6tekine ko\u015ftu\u011fu, \u00f6tekinin bask\u0131s\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131 anda birincisine d\u00f6nerek \u201cproaktif\u201d (!) bir denge tutturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, ikisinin de \u015fantaj\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in giderek \u00e7uvallad\u0131\u011f\u0131; d\u0131\u015f politikada inisiyatifi kaybettik\u00e7e, daralan se\u00e7men taban\u0131na oynamak i\u00e7in macerac\u0131 at\u0131l\u0131mlar yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 fakat bunu da beceremedi\u011fi, b\u00fct\u00fcn \u00fclkeyi ve b\u00f6lge \u00fclkelerini kendine hayran b\u0131rakacak bir asker\u00ee zafer kazanma, \u00fcmmeti co\u015fturarak se\u00e7im yoluyla iktidar\u0131n\u0131 yeniden peki\u015ftirme ihtimalinin giderek zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n ABD\u2019nin gerileyen emperyalist g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak Britanya emperyalizmin sahneden \u00e7ekilmesinin iki y\u00fcz y\u0131l s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc unutmayal\u0131m. Yankee emperyalizmi Roma \u0130mparatorlu\u011fu gibi en u\u00e7 noktalardan \u00e7\u00f6z\u00fclecek, giderek i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara mahk\u00fbm olacak fakat sava\u015farak, b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlara yol a\u00e7arak geri \u00e7ekilecektir. Kar\u015f\u0131s\u0131ndaki cephenin ise (\u00c7in-Rusya) kendi i\u00e7inde tarihsel bak\u0131mdan sorunlu oldu\u011fu (yine bkz. Dugin\u2019in \u00f6zellikle \u201cRus Jeopoliti\u011fi\u201d adl\u0131 kitab\u0131), kaynaklar\u0131n\u0131n ve siyasetinin asker\u00ee ve iktisad\u00ee birlikler kurmas\u0131na k\u0131sa ve orta vadede izin vermedi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Soru \u015fudur: T\u00fcrkiye, Cumhuriyet Ayd\u0131nlanmas\u0131\u2019n\u0131 terk ederek Hilafet \u00f6zentisi bir rejim alt\u0131nda Ortodoks Rus \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun bir \u201cb\u00f6lgesel devlet\u201dine mi d\u00f6n\u00fc\u015fmelidir; yoksa Atlantik sisteminin uydusu olarak biraz k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f, federatif bir M\u00fcsl\u00fcman Ortado\u011fu \u00fclkesi mi olmal\u0131d\u0131r? Bu iki soruyla ba\u011flant\u0131l\u0131 son bir soru: T\u00fcrkiye b\u00fct\u00fcn emperyal\/emperyalist kutuplara mesafeli duran, geleneksek d\u0131\u015f politikas\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f laik, sosyal bir hukuk devleti olma \u015fans\u0131n\u0131 tamamen kaybetmi\u015f midir?<\/p>\n\n\n\n E\u011fer bu sonuncu soruya olumlu yan\u0131t veriyorsan\u0131z, Allah m\u00fcstahakk\u0131n\u0131z\u0131 vermi\u015f, lay\u0131k oldu\u011funuz rejimi bulmu\u015fsunuz demektir. Fakat h\u00e2l\u00e2 \u00fcmmet de\u011fil millet olabilece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, h\u00fcrriyet ve demokrasi istiyorsan\u0131z, satran\u00e7 tahtas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan kalkacak, jeostratejik d\u00fc\u015f\u00fcnce tuza\u011f\u0131ndan kurtulacak, halk\u0131n taleplerine kulak verecek, \u201claik, demokratik, sosyal hukuk devleti\u201d kurmak i\u00e7in Saray h\u00fck\u00fcmetine muhalefet edeceksiniz. \u0130ster sa\u011fc\u0131, ister solcu ya da m\u00fctedeyyin olun, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn reformculu\u011fu da devrimcili\u011fi de bunu gerektiriyor. Fazla ge\u00e7 olmadan\u2026 At\u0131 alan bir kez daha \u00dcsk\u00fcdar\u2019a ge\u00e7meden. \u00a0Veryans\u0131ntv<\/em>, 17. 01. 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Satran\u00e7 bir strateji oyunudur. Bazen \u00e7al\u0131\u015fmaya be\u015f dakika ara verip hayali bir rakibe kar\u015f\u0131 oynuyorum. Stratejik olarak kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131 ya da kaybetti\u011fimi anlad\u0131\u011f\u0131m anda b\u0131rak\u0131yorum. \u00c7ok keyifli oluyor. Altm\u0131\u015f d\u00f6rt karenin her birini bir \u00fclke ya da co\u011frafi b\u00f6lge olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp 16 ta\u015f\u0131n\u0131zla ileri do\u011fru s\u0131\u00e7rayarak d\u00fc\u015fman\u0131n \u015fah\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz. Veziri balistik f\u00fczeler, piyonlar\u0131 … <\/p>\n