Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyay\u0131 etkileyen olaylar gelece\u011fe \u00e7arp\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler b\u0131rak\u0131r. Korona pandemisinin en anlaml\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinden biri Hindistan\u2019\u0131n Kerala eyaletinde belirdi. Bo\u015f bir sokakta, sessiz evlerin aras\u0131nda bir Malabar Misk kedisi uzun kuyru\u011funu sallay\u0131p \u00e7evreyi koklayarak temkinli ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcyor. 1990\u2019larda soyunun t\u00fckendi\u011fi san\u0131lan bu hayvan parf\u00fcm yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yormu\u015f.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlar evlerine kapand\u0131k\u00e7a d\u00fcnyan\u0131n her yerinde vah\u015fi hayvanlar\u0131n bir zamanlar kendilerine ait olan alanlara y\u00f6neldi\u011fini g\u00f6rebiliriz. Asya\u2019da \u00fc\u00e7 metre uzunlu\u011funda Bengal kaplanlar\u0131, vah\u015fi filler; Rusya\u2019da Sibirya kaplanlar\u0131 ve ay\u0131lar; Avrupa\u2019da geyikler, kurtlar, sincaplar; Afrika\u2019da turistlerin terk etti\u011fi savanlarda aslanlar, z\u00fcrafalar sakland\u0131klar\u0131 yerlerden \u00e7\u0131karak insanlar\u0131n i\u015fgal ettikleri alanlar\u0131 geri almak i\u00e7in hareketlenebilirler. Belki bizde de necip milletimizin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her yerde \u201ccanavar geldi\u201d diye t\u00fcfe\u011fe sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Anadolu Pars\u0131 (Pardus) Bolu dolaylar\u0131nda vah\u015fi g\u00fczelli\u011fiyle belirecektir.<\/p>\n\n\n\n
Bu arada NASA, hava kalitesinin \u00c7in\u2019den ba\u015flayarak d\u00fczelmekte oldu\u011funu bildirmi\u015f. Uzay U\u00e7u\u015flar\u0131 Merkezi\u2019nde hava kalitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Fei Liu, \u201cBelirli bir olay\u0131n ard\u0131ndan geni\u015f bir alanda azot dioksit seviyesinde b\u00f6ylesine keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na ilk kez tan\u0131k oldum,\u201d demi\u015f. Tabiat anan\u0131n vir\u00fcs sayesinde insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 pislikten ar\u0131nd\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oluyoruz.<\/p>\n\n\n\n
Onsekizinci y\u00fczy\u0131ldan itibaren kapitalizm insan\u0131n do\u011fay\u0131 \u201cnesnele\u015ftirme\u201d s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rd\u0131, onu kendi h\u00e2kimiyeti alt\u0131na alarak bozmaya ba\u015flad\u0131. Sosyalist oldu\u011funu iddia eden \u00fclkelerin bu konuda kapitalizmden geri kald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz. Mesela Nikita Huru\u015fov\u2019un 1954-56 y\u0131llar\u0131nda tam bir ahmakl\u0131k ve cehalet \u00f6rne\u011fi olarak uygulad\u0131\u011f\u0131 \u201cB\u00e2kir Topraklar Kampanyas\u0131\u201d tek bir olumlu sonu\u00e7 vermeyerek Rusya\u2019n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131, topra\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6llerini ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc vahim bi\u00e7imde tahrip etti. \u00c7in\u2019de k\u0131rsal b\u00f6lgeleri sanayile\u015ftirmek i\u00e7in ba\u015flat\u0131lan B\u00fcy\u00fck \u0130leri At\u0131l\u0131m (1958-61) sadece do\u011fay\u0131 tahrip etmekle kalmad\u0131, vah\u015fi hayvanlar d\u00e2hil ne bulursa yemeye \u00e7al\u0131\u015fan on milyonlarca insan\u0131 a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan, teknoloji marifetiyle do\u011fay\u0131 kullanarak, a\u015f\u0131lar, ila\u00e7lar ke\u015ffederek hayat s\u00fcresini uzatt\u0131. Homo Sapiens, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir sincap ya da ay\u0131 kadar, sadece 18- 20 y\u0131l ya\u015fayabiliyordu. 1800\u2019lerde bu s\u00fcre 50 y\u0131la \u00e7\u0131kabildi. \u0130nsan\u0131n hayatta kalma s\u00fcresi ancak 1920\u2019lere gelindi\u011finde nadiren 60, nihayet 2000 y\u0131l\u0131nda 85 y\u0131la ula\u015fabildi. Do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu unutan bu ahmak yarat\u0131k, k\u00e2r ve ilerleme pe\u015finde ko\u015farken kendisini var eden do\u011fay\u0131 kendi h\u0131rslar\u0131na kurban etti; onu ac\u0131mas\u0131zca betona zifte ve naylondan n\u00fckleer maddelere kadar her t\u00fcrl\u00fc at\u0131\u011fa bo\u011farak tahrip etti. \u015eimdi do\u011fa, ya\u011f kapl\u0131 minik bir molek\u00fclle tepki g\u00f6steriyor. \u0130nce bir ya\u011f tabakas\u0131yla kapl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir molek\u00fcl d\u00fcnyan\u0131n her yerine ula\u015f\u0131p milyonlarca insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrebilecek n\u00fckleer f\u00fczelerinizle alay ediyor. Ona kulak verelim, bize bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor!<\/p>\n\n\n\n
Friedrich Engels, 1800\u2019lerin sonunda yazd\u0131\u011f\u0131, ancak 1927\u2019de Rus\u00e7a bas\u0131lan Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda, \u201cdo\u011fal varl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 zannetti\u011fimiz her zafer i\u00e7in do\u011fa bizden \u00f6c\u00fcn\u00fc al\u0131r\u201d demi\u015ftir. Yine ayn\u0131 yerde Engels, do\u011faya egemen olacak yerde kendimizi onun bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul etmemiz gerekti\u011fini, egemenli\u011fimizin do\u011fan\u0131n yasalar\u0131n\u0131 tan\u0131ma ve do\u011fru bi\u00e7imde uygulama \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden ibaret oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f ve \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cVarolu\u015fumuzun ilk ko\u015fulu olan suyu ve topra\u011f\u0131 bir al\u0131\u015fveri\u015f nesnesi yapmak, insan\u0131n kendisini bir al\u0131\u015fveri\u015f nesnesi yapmaya do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f bir ad\u0131md\u0131r. Su ve topra\u011f\u0131n al\u0131n\u0131r sat\u0131l\u0131r bir mal h\u00e2line getirilerek bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n tekeline al\u0131nmas\u0131 ve geri kalanlar\u0131n d\u0131\u015flanmas\u0131 ahlaks\u0131zl\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey do\u011furmaz\u201d (Sol 1970, s. 228-9)<\/p>\n\n\n\n Vir\u00fcs olay\u0131n\u0131 do\u011fal s\u00fcre\u00e7lerin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmek ve \u201c\u00f6lece\u011fiz\u201d diye tela\u015f etmemek gerekir. Ge\u00e7ici olarak konaklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fu yery\u00fcz\u00fcnde bug\u00fcne kadar 109 milyar insan ya\u015fay\u0131p \u00f6lm\u00fc\u015f. Elbette vir\u00fcs\u00fc yok etmek i\u00e7in m\u00fccadele edecek ve kendimizi koruyaca\u011f\u0131z fakat hakikat an\u0131 geldi\u011finde do\u011fa h\u00fckm\u00fcn\u00fc kesinlikle icra edecektir.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi bu k\u00e2bustan kurtulmak i\u00e7in din\u00ee hurafeleri, efsaneleri bir yana b\u0131rakarak bir kez daha bilime s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131z ve belki bu kez do\u011fayla uyumlu bir hayat tarz\u0131 ke\u015ffedece\u011fiz; mesela, n\u00fcfus planlamas\u0131 i\u015fini \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc molek\u00fcllere b\u0131rakmay\u0131p bizzat \u00fcstlenecek, k\u00e2r ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc h\u0131rs\u0131n\u0131 dizginleyen y\u00f6ntemler geli\u015ftirmeyi, k\u0131t kaynaklar\u0131 rasyonel ve e\u015fitlik\u00e7i bir anlay\u0131\u015fla kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n Fakat buna daha \u00e7ok zaman var. K\u0131sa d\u00f6nemde, muhtemelen Ingmar Bergman\u2019\u0131n Yedinci M\u00fch\u00fcr<\/em> (1957) filminde anlatt\u0131\u011f\u0131na benzer bir d\u00f6nemden, Tanr\u0131\u2019n\u0131n sustu\u011fu yerde insan\u0131n hayatta kalarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme m\u00fccadelesi verdi\u011fi zamanlardan ge\u00e7e\u011fiz; erdemli ve cesur insan (\u201c\u015e\u00f6valye\u201d) Kara Veba suretindeki \u00f6l\u00fcmle uzun s\u00fcre satran\u00e7 oynayacak. Ge\u00e7mi\u015f ku\u015faklar\u0131n do\u011faya kar\u015f\u0131 i\u015fledikleri su\u00e7un bedelini \u00f6deyece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n Ve elbette bu vir\u00fcs insan bilincinde ve eyleminde muazzam bir de\u011fi\u015fime yol a\u00e7acak. Daha \u015fimdiden bu uzun d\u00f6nemde i\u015fitece\u011fimiz itirazlara ve taleplere ili\u015fkin pek \u00e7ok g\u00f6sterge, yak\u0131n gelece\u011fi haber veren pek \u00e7ok al\u00e2met belirdi. \u015eikago\u2019da halk AVM\u2019leri ya\u011fmalarken Amerikan halk\u0131 silah ve g\u0131da stoklamaya ba\u015flad\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7acak ve eyaletlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerini y\u00fckseltecektir.<\/p>\n\n\n\n Avrupa Birli\u011fi ipi kopmu\u015f tespih taneleri gibi da\u011f\u0131ld\u0131. Fransa ba\u015fta olmak \u00fczere b\u00fcy\u00fck ayaklanmalar, Almanya\u2019da ise 1920\u2019lerin etnik milliyet\u00e7i \u201cv\u00f6lkisch\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesine do\u011fru bir gerileme g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n Vuhan halk\u0131n\u0131n Hubey ile \u00c7iangsi eyaletleri aras\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fcde polisle \u00e7at\u0131\u015f\u0131p, ortal\u0131\u011f\u0131 ate\u015fe vermesi bu \u00fclkenin yak\u0131n d\u00f6nem tarihinde ilk kez g\u00f6r\u00fclen bir olay. \u00c7in halk\u0131n\u0131n Deng \u015eiao-ping\u2019in \u201ckapitalist yolcu\u201d D\u00f6rt Modernle\u015fme Teorisi\u2019ni ayaklar\u0131n\u0131n alt\u0131na al\u0131p \u00e7i\u011fnedi\u011fini g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in y\u00f6netimi, k\u0131rsal tar\u0131m kom\u00fcnlerini da\u011f\u0131t\u0131p milyonlarca emek\u00e7iyi kentlerin \u00e7evresinde toplayarak d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00e7okuluslu kapitalist \u015firketlerinin k\u00f6le eme\u011fi olarak asker\u00ee bir disiplinle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n, emek\u00e7iye her t\u00fcrl\u00fc g\u00fcvenceyi sa\u011flayan \u201cdemir pirin\u00e7 k\u00e2sesi\u201dni Kom\u00fcnist Parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda k\u0131rarak g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir vah\u015fi kapitalizm yaratman\u0131n bedelini kesinlikle \u00f6deyecektir. \u00c7inliler, \u015fu benzersiz kom\u00fcnizm d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131kan 200\u2019e yak\u0131n \u00c7inli dolar milyarderinin edindi\u011fi servetin art\u0131k-de\u011fer kayna\u011f\u0131n\u0131 kesinlikle sorgulayacaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Salg\u0131n ve iktisadi kriz d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn yoksul \u00fclkelerinde kitleleri hareketlendirecektir. B\u00f6lgesel sava\u015flar ba\u015flayacak ve vek\u00e2let sava\u015flar\u0131 \u015fiddetlenecektir. Asya, Afrika, Latin Amerika ve Ortado\u011fu\u2019dan gelen muazzam g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131 \u201cmeden\u00ee\u201d bat\u0131 aleminin kap\u0131lar\u0131n\u0131 zorlayacak, modernizmin vah\u015fi y\u00fcz\u00fc iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemi and\u0131rarak yeniden belirecektir.<\/p>\n\n\n\n Kapitalizmi ilk anda y\u0131kmasa da \u015fimdilik en az\u0131ndan ehlile\u015ftirecek olan, kitlelerin hareketidir. Yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeni, tarihin her d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi karga\u015fadan, \u00e7at\u0131\u015fmalardan, d\u00fcnya yoksullar\u0131n\u0131n ve mazlum milletlerin m\u00fccadelelerinden \u00e7\u0131k\u0131p geli\u015ferek kurulacakt\u0131r. Benim kehanetim budur. Elbette her k\u00e2hinin kehaneti kendi fikr\u00ee mensubiyeti ve arzular\u0131yla uyumlu olur.<\/p>\n\n\n\n Tabi\u00ee pek \u00e7ok kehanet var. Zaten b\u00f6yle d\u00f6nemlerde benim gibi amat\u00f6rlerin (!) yan\u0131 s\u0131ra fena h\u00e2lde profesyonel k\u00e2hinler, giderek falc\u0131lar, b\u00fcy\u00fcc\u00fcler ortaya \u00e7\u0131kar. Mesela baz\u0131lar\u0131, kukuletal\u0131 c\u00fcbbeler giyen Illuminati ya da Tap\u0131nak \u015e\u00f6valyeleri\u2019nin (yoksa Rockefeller ailesi mi?) olu\u015fturdu\u011fu \u201c\u00fcst ak\u0131l\u201d gibi bir \u015feyin, bilin\u00e7li olarak koronavir\u00fcs\u2019\u00fc yayarak \u201cdijitalle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131\u201dn\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ettiler. \u015eimdilik ate\u015fimizi ve nabz\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcyorlar, kameralarla y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc tan\u0131yorlar, cep telefonlar\u0131m\u0131zdan nerede oldu\u011fumuzu saptay\u0131p nereye gitmekte oldu\u011fumuzu g\u00f6rebiliyorlar. Fakat bir s\u00fcre sonra bu denetim i\u015fini abartarak m\u00fcnasip bir yerimize bir \u00e7ip yerle\u015ftireceklermi\u015f. Bu \u00e7ip sayesinde bize hangi mallar\u0131 satacaklar\u0131n\u0131, nas\u0131l harcama yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, ne kadar \u00fcretip t\u00fcketti\u011fimizi, ne yiyip i\u00e7ti\u011fimizi, ka\u00e7 gram d\u0131\u015fk\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, nas\u0131l sevi\u015fti\u011fimizi ve nihayet ne zaman \u00f6lece\u011fimizi saptayacak, \u00e7izgiden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlad\u0131klar\u0131 anda bir tak\u0131m sinyaller g\u00f6ndererek bizi saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakacaklarm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n Bu kehanetin sahibi, b\u00f6ylesine muktedir bir \u201c\u00fcst ak\u0131l varsa\u201d onu y\u0131kmak gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemiyor. B\u00f6yle bir kapasitesi yok. Adam\u0131 b\u0131raksan\u0131z \u00e7ip takt\u0131rma kuyru\u011funa ko\u015fup, \u00f6nlerden \u201ckaynak\u201d yapmaya \u00e7al\u0131\u015facak!<\/p>\n\n\n\n Bu gibi iddialarda bulunan ki\u015fi tarih bilincinden yoksundur. Y\u00f6netenlerin eskisi gibi y\u00f6netemedikleri ve eskisi gibi y\u00f6netilmek istemeyen, bu nedenle isyan eden, yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeni arayan insan, k\u00fcresel kapitalizm dijitalle\u015ferek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrs\u00fcn diye k\u0131\u00e7\u0131na \u00e7ip tak\u0131lmas\u0131na asla raz\u0131 olmayacakt\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n yoksullar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n zenginlerinden hesap soracaklard\u0131r. Demokrasi de budur zaten: devlet ile halk ve halk\u0131n i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn toplumsal s\u0131n\u0131f ve tabakalar aras\u0131nda hesap sorabilmeyi\/verebilmeyi, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ve dengeli denetim sa\u011flamay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan, mutabakata dayal\u0131 ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fc\u2026.<\/p>\n\n\n\n Do\u011faya uyumlu yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeni, yoksul halk kitlelerinin ve ezilen uluslar\u0131n kapitalizme ve emperyalizme kar\u015f\u0131 kendili\u011finden m\u00fccadelesiyle ba\u015flayacak, \u00f6nc\u00fc gruplar\u0131n hakikati ke\u015ffedip, derin uykulara dalm\u0131\u015f tarihsel belle\u011fi uyand\u0131rarak bu m\u00fccadeleye programatik bir y\u00f6n kazand\u0131rmas\u0131yla kurulacakt\u0131r. Aksi h\u00e2lde insanl\u0131k salg\u0131nlarla, sava\u015flarla, n\u00fckleer bulutlarla, iklim d\u00f6ng\u00fclerinin bozulmas\u0131yla muazzam bir kaosun par\u00e7as\u0131 olarak sonsuz zaman\u0131n i\u00e7inde yok olup gider. Veryans\u0131ntv<\/em>, 03. 04. 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan D\u00fcnyay\u0131 etkileyen olaylar gelece\u011fe \u00e7arp\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler b\u0131rak\u0131r. Korona pandemisinin en anlaml\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinden biri Hindistan\u2019\u0131n Kerala eyaletinde belirdi. Bo\u015f bir sokakta, sessiz evlerin aras\u0131nda bir Malabar Misk kedisi uzun kuyru\u011funu sallay\u0131p \u00e7evreyi koklayarak temkinli ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcyor. 1990\u2019larda soyunun t\u00fckendi\u011fi san\u0131lan bu hayvan parf\u00fcm yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yormu\u015f. \u0130nsanlar evlerine kapand\u0131k\u00e7a d\u00fcnyan\u0131n her yerinde vah\u015fi … <\/p>\n