Yavuz Alogan<\/p>\n\n\n\n
Yeni bir rejim eski rejimin kurucu kahraman\u0131n\u0131 yok etmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 \u015fey yapabilir.<\/p>\n\n\n\n
Kahraman\u0131n heykellerini bir hamlede y\u0131kar, resm\u00ee kurumlardaki foto\u011fraflar\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131r, ders kitaplar\u0131ndan onunla ilgili b\u00f6l\u00fcmleri \u00e7\u0131kar\u0131r, ismini lanetle anar. <\/p>\n\n\n\n
Yava\u015flat\u0131lm\u0131\u015f ve zamana yay\u0131lm\u0131\u015f kar\u015f\u0131 devrim ideolojik hegemonya kurma \u00e7abas\u0131yla \u00f6yle bir k\u00fclt\u00fcrel altyap\u0131 haz\u0131rlar ki kurucu kahraman giderek unutulur, zamanla yerini tarihin tozlu raflar\u0131ndan indirilen ba\u015fka karakterlere b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ve nihayet yeni rejim, kurucu kahraman\u0131 bir karikat\u00fcr olarak, i\u00e7eri\u011finden tamamen bo\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fekil h\u00e2linde kendi saflar\u0131na katar ki bu durumda halk, kurucu kahraman\u0131 elbette sevmeye devam eder fakat art\u0131k onu neden sevdi\u011fini, hatta onun kim oldu\u011funu bile unutmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Zamana yay\u0131lan kar\u015f\u0131devrim boyunca siyas\u00ee \u0130slamc\u0131lar Mustafa Kemal\u2019in hat\u0131ras\u0131na ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemi uygulad\u0131lar. K\u00fclt\u00fcrel ortam\u0131 de\u011fi\u015ftirerek onu s\u0131radanla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Osman ve Ertu\u011frul beylerden II. Abd\u00fclhamid\u2019e, hatta \u0130skilipli At\u0131f Hoca gibi karakterlere kadar geni\u015f bir yelpaze \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ve nihayet Mustafa Kemal\u2019i tarih\u00ee ki\u015fili\u011finden, devrimlerinden ve ideallerinden soyutlayarak bir karikat\u00fcre indirgemeye kalk\u0131\u015ft\u0131lar. TRT1\u2019de g\u00f6sterilen \u201cYa \u0130stikl\u00e2l Ya \u00d6l\u00fcm\u201d dizisi bu indirgeme \u00e7abas\u0131n\u0131n somut bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n
Bu diziyi uzaydan gelmi\u015f ya da Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 tarihinden habersiz birine izletsek hi\u00e7bir \u015fey anlamayacakt\u0131r. Mustafa Kemal neden bir meclis toplamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, amac\u0131 ne? Saray\u2019daki k\u00f6t\u00fc ve i\u015fbirlik\u00e7i adamlarla sava\u015farak, \u0130sl\u00e2m \u00e2lemini \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 cihada \u00e7a\u011f\u0131rarak Halife\u2019yi mi kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor? Nas\u0131l bir rejim kuracak? D\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc nedir? Bunlar belli de\u011fil. \u00d6zbekler Tekkesi\u2019nden At\u00e2 Efendi, Elmal\u0131l\u0131 Hamdi Yaz\u0131r gibi vatansever din adamlar\u0131 sayesinde zor durumlardan s\u0131yr\u0131l\u0131yor, Mehmet Akif\u2019i halk\u0131 ir\u015fad etmekle g\u00f6revlendiriyor ve nihayet tekbir ve salavat sesleri aras\u0131nda besmeleyle Meclis-i Mebusan\u2019\u0131 a\u00e7\u0131yor. Fakat b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 neden yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Asl\u0131nda biz neden yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Mazhar M\u00fcfit Kansu\u2019nun \u201cErzurum\u2019dan \u00d6l\u00fcm\u00fcne Kadar Atat\u00fcrk\u2019le Beraber\u201d adl\u0131 hat\u0131rat\u0131n\u0131n 1. cildinin (TTK 2018) 131. sayfas\u0131n\u0131 okuyarak \u00f6\u011freniyoruz.<\/p>\n\n\n\n
8 Temmuz 1919 g\u00fcn\u00fc sabaha kar\u015f\u0131 Mustafa Kemal, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n vakan\u00fcvis\u2019i (tarih\u00ee olaylar\u0131 kaydeden ki\u015fi) olan Mazhar M\u00fcfit\u2019e \u015funlar\u0131 yazd\u0131r\u0131yor: \u201cZaferden sonra \u015fekli h\u00fck\u00fcmet Cumhuriyet olacakt\u0131r; Padi\u015fah ve hanedan hakk\u0131nda zaman\u0131 gelince icap eden muamele yap\u0131lacakt\u0131r; tesett\u00fcr kalkacakt\u0131r; fes kalkacak \u015fapka giyilecektir; Latin hurufu (harfleri) kabul edilecektir.\u201d Bu asl\u0131nda bir devrim program\u0131. Fakat dizide bu hedeflerden tek bir iz, bir ima bile yok. Tela\u015f i\u00e7inde bir meclis a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Fakat bunu neden yap\u0131yor, belli de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n
Oyunculu\u011fa ve senaryoya gelince\u2026 \u00d6ncelikle \u015funu belirtmek gerekir ki Mustafa Kemal\u2019i canland\u0131rmak i\u00e7in mutlaka sar\u0131 sa\u00e7l\u0131, mavi g\u00f6zl\u00fc olmak, g\u00f6zlerinde \u015fim\u015fekler \u00e7akt\u0131rarak havalara bakmak \u015fart de\u011fil. Senaryosunu Turgut \u00d6zakman\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 Kurtulu\u015f<\/em> dizisindeki (1994) Rutkay Aziz\u2019in oyunculu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Mustafa Kemal\u2019e hi\u00e7 benzemiyor; esmer, iri yap\u0131l\u0131 bir adam. Fakat b\u00fcy\u00fck bir yetenek sergileyerek Mustafa Kemal\u2019in \u015fahsiyetini, devrimcili\u011fini oynuyor. Canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin kim oldu\u011funu, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama\u00e7lar\u0131n\u0131, karakterini biliyor \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n Bizim dizideki gen\u00e7 arkada\u015f ise bunun tam tersi. Anzavur isyan etti, isyan Beypazar\u0131\u2019na kadar geldi diye tela\u015flan\u0131yor. Hep tela\u015fl\u0131, tedirgin, hop oturup hop kalk\u0131yor. Arada bir Napolyonsu sahne duru\u015fu g\u00f6stererek nutuk at\u0131yor. Neredeyse kendi ba\u015f\u0131na debelenip duruyor, \u00e7evresindeki insanlar onu idare etmeye, sakinle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Hani \u00e7ok ate\u015fli devrimci gen\u00e7ler vard\u0131r; hem hevesini k\u0131rmayay\u0131m hem de aman hata yapmas\u0131n, ba\u015f\u0131n\u0131 belaya sokmas\u0131n diye u\u011fra\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z\u2026<\/p>\n\n\n\n Kararg\u00e2h binas\u0131na bir grup isyanc\u0131 ate\u015f ediyor. O s\u0131rada bir er vuruluyor, Mustafa Kemal pani\u011fe kap\u0131larak deh\u015fet i\u00e7inde \u00e7\u0131\u011fl\u0131k \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011fa ba\u011f\u0131r\u0131yor. (L\u00fctfen, Attila \u0130lhan\u2019\u0131n Allah\u2019\u0131n S\u00fcng\u00fcleri-Reis Pa\u015fa<\/em> kitab\u0131nda o olay\u0131 nas\u0131l kurgulad\u0131\u011f\u0131na, silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma devam ederken Yunus Nadi\u2019yle aralar\u0131nda ge\u00e7en konu\u015fmaya bir g\u00f6z at\u0131n\u0131z.) B\u00fct\u00fcn hayat\u0131 cephelerde ge\u00e7mi\u015f, Sakarya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda emir erine \u201cOnba\u015f\u0131 Halide Han\u0131m\u2019a s\u00f6yle, mahmuzlar\u0131n\u0131 ters takm\u0131\u015f, d\u00fczeltiversin\u201d diyecek kadar rahat, mizah duygusu olan, silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131nda kendisini evinde hissedecek kadar tecr\u00fcbeli bir komutandan s\u00f6z ediyoruz. Kararg\u00e2h binas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde sinirli sinirli ate\u015f etmeler, at\u0131n \u00fczerinde bo\u015f \u00e7uval gibi hoplaya hoplaya gitmeler\u2026 \u0130nsan biraz binicilik \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Mustafa Kemal\u2019i oynamak kolay m\u0131? Fakat g\u00f6zlerinden k\u0131v\u0131lc\u0131mlar sa\u00e7abiliyor. Onu iyi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f!<\/p>\n\n\n\n Neyse, ayr\u0131nt\u0131ya girmeyelim. Senaryo hi\u00e7 inand\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fil. Ermeni Pandikyan Efendi\u2019nin Mim Mim grubu ile \u0130ngilizler aras\u0131nda \u00e7ift tarafl\u0131 casusluk yaparak Topkap\u0131l\u0131 Canbaz Mehmet\u2019i s\u00fcrekli kurtarmas\u0131n\u0131n sebebini, Hintli M\u00fcsl\u00fcman \u0130ngiliz askerinin camide nas\u0131l imana geldi\u011fini, Nemrut Mustafa\u2019n\u0131n basit bir \u015fantaj kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130ttihat\u00e7\u0131 H\u00fcsamettin Bey\u2019i ipten al\u0131p soka\u011fa nas\u0131l sal\u0131verdi\u011fini, \u0130ngiliz cephaneli\u011finin o kadar kolayca nas\u0131l soyuldu\u011funu anlayamad\u0131k. \u0130ngiliz casusu Mustafa Sagir tiplemesi ve \u00e7evresinde d\u00f6nen dolaplar hi\u00e7 olmam\u0131\u015f, inand\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fil. Mehmet Akif, Ankara yolunda neredeyse Reis gibi nutuk at\u0131yor. Bir Rabia i\u015fareti eksik!<\/p>\n\n\n\n Bir de melodramatik a\u015fk hik\u00e2yesi var (a\u015fks\u0131z olmaz!). Damat Ferit\u2019in S\u0131r K\u00e2tibi\u2019nin k\u0131z\u0131 Nazan Han\u0131m, Kuvvac\u0131 bir gen\u00e7 olan Galip Bey\u2019e sevdalan\u0131yor. Bu arada Galip Bey, casusluk maksad\u0131yla terc\u00fcman olarak Damat Ferit\u2019in yal\u0131s\u0131na giriyor, evrak a\u015f\u0131r\u0131yor. Paris, Londra ve Berlin el\u00e7iliklerinde ikinci k\u00e2tip olarak y\u0131llarca g\u00f6rev yapan, alafranga olarak tan\u0131nan, kendi \u00e7evresinde ve aile ortam\u0131nda bile g\u00e2vurca konu\u015fan Damat Ferit\u2019in, Amiral Sir Robeck\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken neden terc\u00fcmana ihtiya\u00e7 duydu\u011funu anlayamad\u0131k. Senaryo yazar\u0131, a\u015fk hik\u00e2yesine ger\u00e7eklik havas\u0131 vermek istedi herhalde. Nazan Han\u0131m\u2019\u0131n a\u015fk\u0131ndan teverr\u00fcm edip (verem olup) \u00e7ar\u015f\u0131 ortas\u0131nda g\u00f6zlerini belerterek vefat etmesi maalesef beni g\u00fcld\u00fcrd\u00fc. A\u015fk\u0131n neden imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu da anlayamad\u0131k, zira k\u0131zca\u011f\u0131z Kuvvac\u0131 olmak \u00fczereydi. Galip Bey\u2019le Ankara\u2019ya ka\u00e7abilirdi mesela. Senarist bu uyduruk eklenti hik\u00e2yenin devam\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6rmeyince ac\u0131kl\u0131 bir sahne yaratarak k\u0131zca\u011f\u0131z\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeyi tercih etmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 durumlarda olur olmaz ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fcme \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131n\u0131, biraz m\u00fckemmeliyet\u00e7i oldu\u011fumu itiraf etmeliyim. Elimde de\u011fil. Mesela askerlikte topuk selam\u0131 verdikten sonra soldan geriye d\u00f6nersiniz. Koskoca Fevzi Pa\u015fa, Ankara\u2019ya gitmeden \u00f6nce Sadrazam Salih Hulusi Pa\u015fa\u2019ya veda ediyor, esas duru\u015f g\u00f6sterip topuk selam\u0131 verdikten sonra sa\u011fdan d\u00f6n\u00fcp odadan \u00e7\u0131k\u0131yor. Olmaz!<\/p>\n\n\n\n Mustafa Kemal\u2019in masas\u0131n\u0131n \u00fczerinde duran, san\u0131r\u0131m Remington ya da Erika marka daktilonun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na en az otuz sene var. Kost\u00fcmler komik. Kalpaklar cil\u00e2lanm\u0131\u015f ayakkab\u0131 gibi parl\u0131yor. Giysiler terzi elinden hen\u00fcz \u00e7\u0131km\u0131\u015f gibi p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l, yepyeni. \u00d6zellikle Mustafa Kemal defileye \u00e7\u0131km\u0131\u015f manken gibi (o d\u00f6nemin foto\u011fraflar\u0131na bakarsan\u0131z, ne demek istedi\u011fimi anlars\u0131n\u0131z!). Mazhar M\u00fcfit\u2019in sabah kahvalt\u0131s\u0131nda vekillere zeytin peynir almak i\u00e7in paltosunu satmaya kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ortamda Mustafa Kemal neredeyse smokinle dola\u015facak! Nizami ordu kurulana kadar sava\u015f meydan\u0131nda bile er \u00fcniformas\u0131 giyen \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc Osmanl\u0131 \u00fcniformas\u0131 ve r\u00fctbe i\u015faretleriyle dola\u015f\u0131yor. Okul m\u00fcsameresi gibi.<\/p>\n\n\n\n Yine de teknik kusurlar\u0131 abart\u0131p haks\u0131zl\u0131k etmeyelim. Muhtemelen \u00f6denek k\u0131s\u0131tl\u0131yd\u0131. Abd\u00fclhamid, Osman ve Ertu\u011frul Bey gibi dandik dizilere para d\u00f6kenler, \u201cBir Mustafa Kemal dizisi yapt\u0131ral\u0131m da hat\u0131r\u0131n\u0131z kalmas\u0131n,\u201d dediler herhalde. Senaryo yazar\u0131 tam da TRT\u2019nin be\u011fenece\u011fi bir Mustafa Kemal karikat\u00fcr\u00fc haz\u0131rlam\u0131\u015f, bizi tarihimizle bar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, her \u015feyi birbirine g\u00fczelce kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n Senaryosunu Turgut \u00d6zakman\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131, 1994 yap\u0131m\u0131 Kurtulu\u015f<\/em> dizisini bir kez daha izlemenizi tavsiye ederim. Tarih\u00ee ger\u00e7eklere sad\u0131k kalman\u0131n ne demek oldu\u011funu anlars\u0131n\u0131z. Mustafa Kemal (Rutkay Aziz) ve \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc (Sava\u015f Din\u00e7el) gibi kahramanlar\u0131n m\u00fckemmel bir senaryo, sahne d\u00fczeni ve oyunculukla nas\u0131l canland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. En \u00f6nemlisi, gericili\u011fin sinsi \u00e7arp\u0131tmalar\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazanm\u0131\u015f olursunuz. \u015eu korona g\u00fcnlerinde iki diziyi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak, size nereden nereye geldi\u011fimizi, seviyemizin nas\u0131l d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de g\u00f6sterecektir. Veryans\u0131ntv<\/em>, 08. 05. 2020<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yavuz Alogan Yeni bir rejim eski rejimin kurucu kahraman\u0131n\u0131 yok etmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 \u015fey yapabilir. Kahraman\u0131n heykellerini bir hamlede y\u0131kar, resm\u00ee kurumlardaki foto\u011fraflar\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131r, ders kitaplar\u0131ndan onunla ilgili b\u00f6l\u00fcmleri \u00e7\u0131kar\u0131r, ismini lanetle anar. Yava\u015flat\u0131lm\u0131\u015f ve zamana yay\u0131lm\u0131\u015f kar\u015f\u0131 devrim ideolojik hegemonya kurma \u00e7abas\u0131yla \u00f6yle bir k\u00fclt\u00fcrel altyap\u0131 haz\u0131rlar ki kurucu kahraman giderek unutulur, zamanla … <\/p>\n